SongDinh.comSống Đỉnh
Chợ phiên và văn hoá bản làng

Chợ tình Khâu Vai: hiểu đúng phiên chợ mỗi năm một lần và cách đi cho tôn trọng

Phiên chợ Khâu Vai họp quanh ngày 27 tháng Ba âm lịch: câu chuyện phía sau, nên xem gì, ứng xử với người đến chợ, đặt chỗ ngủ, an toàn đèo và chi phí theo tầng.

A young ethnic minority couple sits on a grassy slope at dusk overlooking a quiet valley gathering, seen from behind at a distance, lanterns glowing, soft violet and amber tones

Phiên chợ Khâu Vai họp mỗi năm một lần, quanh ngày 27 tháng Ba âm lịch, tại xã Khâu Vai vùng Mèo Vạc, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Người ta gọi là chợ tình, nhưng đó không phải chỗ hẹn hò theo nghĩa thành phố. Đây là phiên chợ gắn với câu chuyện một đôi trai gái yêu nhau mà không thành, nơi người trong vùng, có cả những người đã có gia đình riêng, gặp lại nhau, trò chuyện, hát đối, rồi ai về nhà nấy.

Ngày hội có phần lễ của địa phương, có biểu diễn, có phiên chợ và những cuộc gặp gỡ trong lặng lẽ. Khách từ xa đến ngày càng đông, nên nếu bạn muốn đi một lần, điều quan trọng nhất là hiểu mình đang đến xem một điều thuộc về người khác. Phần dưới nói về câu chuyện phía sau, cách xem, phép ứng xử, chỗ ngủ, an toàn đường đèo và chi phí.

Câu chuyện phía sau và vì sao phiên chợ này đặc biệt

Chuyện được kể ở vùng này có nhiều dị bản, nhưng điểm chung là một chàng trai và một cô gái thuộc hai cộng đồng khác nhau yêu nhau, gia đình và tập tục ngăn trở, họ không thể sống cùng nhau. Họ hẹn mỗi năm gặp lại một lần ở nơi chia tay. Từ câu chuyện ấy, phiên chợ hằng năm thành nơi người ta đến để gặp lại người cũ, bạn cũ, hoặc chỉ để có một ngày được sống với những điều chưa trọn vẹn.

Điều làm Khâu Vai khác các lễ hội đông người là chiều sâu cảm xúc. Bạn có thể thấy hai người trung niên ngồi cạnh nhau trên sườn đồi rất lâu, không nói gì nhiều; một nhóm bạn cũ chia nhau chai rượu; những cô cậu trẻ đứng thành tốp hát đối. Đó là những khoảnh khắc riêng tư dù diễn ra giữa chốn đông người.

Câu chuyện không đòi hỏi bạn phải tin hay không tin. Nó chỉ nhắc rằng nơi này có ý nghĩa với người trong vùng hơn với khách. Hiểu điều đó trước khi đến, bạn sẽ biết đứng ở đâu, lúc nào nên cất máy ảnh, và khi nào chỉ nên ngồi xem.

Ngày đi và đặt chỗ: những việc cần làm sớm

Khâu Vai chỉ diễn ra một lần trong năm nên mọi thứ dồn vào vài ngày. Người đi muộn thường không tìm được chỗ ngủ.

  • Đổi ngày âm sang ngày dương của đúng năm bạn đi. Ngày 27 tháng Ba âm lịch rơi vào khoảng tháng Tư hoặc đầu tháng Năm dương lịch, mỗi năm một khác.
  • Hỏi chương trình năm đó. Phần lễ và biểu diễn có thể bắt đầu từ ngày hôm trước; phiên chợ chính đông nhất từ tối hôm trước đến sáng ngày chính.
  • Đặt chỗ ngủ từ một đến hai tháng trước. Chỗ ngủ ở Mèo Vạc và quanh Khâu Vai không nhiều; nhiều người phải ngủ ở Đồng Văn rồi đi xe sang.
  • Đặt xe sớm. Xe có người lái và ô tô thuê cũng hết sớm; thống nhất rõ giờ đón về vì đường rất đông.
  • Chuẩn bị phương án dự phòng. Nếu không đặt được chỗ ngủ gần, chấp nhận đến sáng sớm và về trong ngày, thay vì ngủ tạm không an toàn.

Mùa này đã sang xuân, ban ngày dễ chịu nhưng đêm trên cao vẫn lạnh. Có năm trời mưa, đường đất vào khu hội rất lầy. Mang áo mưa, giày chịu nước và áo ấm.

Xem gì trong hai ngày hội

Khâu Vai không có một sân khấu duy nhất để đứng xem. Hội trải ra trên nhiều khoảnh đồi, mỗi nơi một nhịp.

  • Phần lễ của địa phương. Thường có nghi thức ở khu miếu gắn với câu chuyện của đôi trai gái; đứng xa, giữ im lặng, không chen lên trước để chụp.
  • Phiên chợ. Hàng hoá giống các phiên chợ vùng cao khác: thổ cẩm, đồ đan, thức ăn, rượu; khác ở chỗ đông hơn và kéo dài từ tối hôm trước.
  • Hát đối và thổi khèn. Từng nhóm nhỏ hát đối trên sườn đồi, thanh niên thổi khèn, múa khèn; nghe từ xa đã thấy hay.
  • Những cuộc gặp lặng lẽ. Người trung niên ngồi riêng từng đôi, có khi chỉ nhìn ra thung lũng. Đây không phải để xem, chỉ để biết và để yên cho họ.
  • Trò chơi dân gian. Có năm có đẩy gậy, kéo co, ném còn; hỏi trước khi vào chơi.
  • Đêm trước ngày chính. Đông và vui nhất, nhiều người ngủ lại ngay khu hội; với khách lạ, đi xem buổi tối rồi về chỗ ngủ là đủ.

Chương trình mỗi năm có thể khác, có năm thêm các hoạt động văn hoá do địa phương tổ chức. Đến nơi, hỏi người dân hoặc chỗ ngủ phần nào đáng xem năm đó.

Lịch trình mẫu ba ngày quanh ngày hội

Lịch giả định ngày chính rơi vào một ngày giữa tuần. Nếu trùng cuối tuần, đường sẽ đông hơn nhiều, càng phải đi sớm.

Thời điểmViệc làmLưu ý
Đêm trước ngày 26 âm lịchXe khách từ Hà Nội lên Hà Giang (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang)Ngủ được thì ngủ, mai đường dài
Ngày 26 âm lịchLên Mèo Vạc, nhận phòng, chiều sang khu hội xem phần chuẩn bị, tối nghe hátVề chỗ ngủ trước khuya
Sáng ngày 27 âm lịchRa khu hội từ sớm, xem chợ, xem lễ, ngồi sườn đồiĂn sáng no, mang nước
Chiều ngày 27Rời khu hội trước dòng người, nghỉ ở Mèo Vạc hoặc Đồng VănKhông cố về thẳng
Ngày 28 âm lịchXuống Hà Giang, xe tối về Hà NộiĐường bớt đông hơn

Nếu đi năm ngày, thêm một ngày ở Đồng Văn và một phiên chợ lùi gần đó; bạn sẽ thấy chợ ngày thường của vùng để so với ngày hội.

Phép ứng xử ở chợ tình: nên và không nên

Phần quan trọng nhất của chuyến đi. Vài điều dưới đây giúp bạn là một vị khách được chào đón.

  • Nên giữ khoảng cách với những cặp người đang ngồi riêng trò chuyện; xem từ xa, đừng ghé sát.
  • Không nên chĩa máy ảnh, điện thoại vào mặt người khác, đặc biệt những người lớn tuổi đang gặp lại nhau. Đó là phút riêng tư của họ.
  • Không nên trêu chọc, đùa về chuyện người có gia đình gặp người cũ. Với cộng đồng, đây là truyền thống có giới hạn rõ ràng, không phải chuyện cười.
  • Nên hỏi người lớn tuổi trước khi tham gia vào một vòng hát, vòng múa; nhiều vòng mở cho khách, có vòng không.
  • Không nên dùng máy bay chụp ảnh bay thấp trên khu hội đông người.
  • Nên uống ít, nhận chén rượu mời đầu tiên rồi từ chối khéo; giữ tỉnh để đi đường.
  • Không nên mua bán hay hỏi han về chuyện tình cảm của người địa phương như một trò tiêu khiển.

Một câu mở lời dễ chịu khi muốn trò chuyện: "Cháu đi từ xa đến, bác có thể kể cho cháu nghe về phiên chợ này không?". Nhiều người sẵn lòng kể, và đó là cách bạn hiểu ngày hội từ chính người trong cuộc.

An toàn ở nơi đông người và trên đường đèo

Khâu Vai mấy năm gần đây đông khách hơn sức chứa của con đường và khu hội. Rủi ro vì thế đến từ cả hai phía.

Rủi roCách phòng
Kẹt xe trên đèo, xe va quẹtĐi sớm, không chen, không vượt ẩu trên khúc cua
Lạc nhau trong đám đôngHẹn điểm gặp lại cụ thể, trẻ nhỏ mang thẻ ghi số người nhà trong túi
Mất ví, điện thoạiTúi đeo trước ngực, chia tiền nhiều chỗ
Say rượu, đánh nhau ở khu đôngTránh khu nhậu buổi tối, về chỗ ngủ sớm
Đường lầy sau mưaGiày bám, đi bộ đoạn cuối thay vì cố lái vào
Chạy đèo đêm vềNgủ lại, hoặc đi sớm về sớm

Mua bảo hiểm du lịch có phần tai nạn, mang túi thuốc cá nhân, và nếu đi xe máy thì người lái tuyệt đối không uống rượu. Với người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, ngày chính quá đông; cân nhắc đến vào ngày trước để xem phần lễ thưa người hơn.

Chi phí theo tầng cho chuyến Khâu Vai

Mùa hội, giá phòng và xe thường cao hơn ngày thường, và khó mặc cả. Dùng bảng để biết mình cần chuẩn bị ở mức nào.

KhoảnTiết kiệmVừaThoải mái
Đi lạiXe khách lên Hà Giang, xe tuyến lên Mèo VạcXe khách cộng xe có người láiÔ tô riêng cả chuyến
Chỗ ngủPhòng chung ở Mèo Vạc hoặc Đồng VănPhòng riêng ở Mèo VạcPhòng riêng gần nhất, đặt rất sớm
Thời gianĐến tối hôm trước, về chiều ngày chínhỞ hai đêmGhép cao nguyên đá thành chuyến năm ngày
Phát sinhĂn uống ở chợMua vài món thủ côngNgười dẫn đường địa phương

Đừng tiết kiệm bằng cách đi xe máy đêm về sau ngày hội. Một đêm phòng thêm luôn rẻ hơn rủi ro trên đèo.

Khoản dễ phình nhất là xe: xe có người lái mùa hội thường tính theo ngày chứ không theo chuyến, và có thể tính thêm giờ chờ. Thống nhất từ đầu ai trả tiền xăng, bữa ăn của người lái và giờ khởi hành về, để không có chuyện tranh cãi giữa đường đông.

Áp vào trường hợp của bạn và lỗi hay gặp

Cặp đôi trẻ muốn đi cho có kỷ niệm. Đi ngày trước để thấy phần chuẩn bị, sáng ngày chính đến sớm, ngồi trên sườn đồi xem và nghe hát. Đừng biến chuyến đi thành buổi chụp ảnh cưới giữa người ta.

Nhóm bạn của Minh, thích chụp ảnh. Chụp cảnh rộng, chụp người từ phía sau hoặc từ xa, xin phép khi muốn chụp cận. Giữ lại vài khoảnh khắc không chụp mà chỉ ngồi xem.

Bác Tư đi cùng con cháu. Ở lại Đồng Văn, đến Khâu Vai ngày trước khi chưa đông, về trong ngày bằng ô tô có người lái.

Gia đình chị Lan, con mười hai tuổi. Cho con đọc trước câu chuyện của phiên chợ, dặn con không chỉ trỏ, không cười khi thấy người lớn ngồi riêng. Đi buổi sáng ngày 26 khi chưa đông, chiều về chỗ ngủ.

Lỗi hay gặp. Nhầm ngày âm sang ngày dương; đặt chỗ ngủ quá muộn; nghĩ đây là nơi tìm bạn tình; chen sát chụp những người đang gặp lại nhau; uống rượu rồi lái xe về trong đêm.

Câu hỏi thường gặp

Chợ tình Khâu Vai họp vào ngày nào?

Phiên chợ diễn ra mỗi năm một lần quanh ngày 27 tháng Ba âm lịch, thường đông từ tối ngày 26. Ngày dương lịch thay đổi theo năm, nên tra lại lịch âm và chương trình của địa phương năm bạn đi.

Khách du lịch có được tham gia chợ tình không?

Bạn có thể đến xem, ăn uống, mua bán và tham gia những vòng múa, hát mở cho khách. Những cuộc gặp gỡ riêng giữa người trong vùng là của họ, khách nên đứng ngoài và tôn trọng.

Chợ tình Khâu Vai có giống chợ tình Sa Pa không?

Hai nơi khác nhau. Khâu Vai gắn với câu chuyện riêng và chỉ họp mỗi năm một lần, còn những buổi gọi là chợ tình ở các điểm du lịch thường là hoạt động biểu diễn định kỳ cho khách xem.

Có nên đưa trẻ nhỏ đi chợ tình Khâu Vai không?

Được, nhưng ngày chính rất đông và đường đèo dài. Nên đi ngày trước, giữ trẻ trong tầm tay, mang đồ ấm và chuẩn bị chỗ ngủ chắc chắn trước khi lên đường.

Chụp ảnh ở chợ tình cần lưu ý gì?

Chụp cảnh rộng thì thoải mái, chụp cận mặt thì xin phép. Tránh chụp những người đang ngồi riêng với nhau và không dùng máy bay chụp ảnh bay thấp trên đám đông.

Đi chợ tình Khâu Vai từ Hà Nội mất bao lâu?

Thường mất gần trọn một ngày đường kể cả xe khách lên Hà Giang và chặng lên Mèo Vạc. Vì vậy nên dành ít nhất ba đến bốn ngày cho cả chuyến.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138