Giữ sức trên hành trình dài ngày quy về bốn việc: cứ bốn năm ngày nghỉ hẳn một ngày, ngủ đủ bảy tiếng ở mức có thể, ăn chín uống sạch, và mỗi sáng tối dành mười phút giãn lưng, cổ, chân. Làm đều bốn việc đó, phần lớn người đi qua được hai ba tuần mà không ốm, không cáu, và vẫn còn hứng thú ở chặng cuối.
Hành trình xuyên Việt hiếm khi hỏng vì một sự cố lớn; nó hỏng vì mệt tích luỹ. Đến ngày thứ sáu, thứ bảy, nhiều người bắt đầu đau lưng, đau bụng, mất ngủ, rồi cáu với bạn đi cùng. Bài này nói về những thứ không ai đăng lên mạng: xếp ngày nghỉ, ngủ trên tàu và xe, ăn uống, bài giãn cơ, túi thuốc, lúc nào phải đi khám và cách giữ đầu óc nhẹ nhõm. Thông tin ở đây không thay lời khuyên của bác sĩ, nhất là với người có bệnh nền.
Vì sao hành trình dài hay hỏng ở ngày thứ năm, thứ bảy
Ba ngày đầu, hứng khởi che hết mệt. Bạn dậy sớm, đi nhiều, ăn bất cứ thứ gì thấy lạ, ngủ muộn vì muốn xem thêm phố đêm. Cơ thể chịu được, nhưng đang vay nợ. Khoảng ngày thứ năm đến thứ bảy, khoản nợ đến hạn: ngủ dậy vẫn mỏi, lưng cứng, bụng khó chịu, và những thứ nhỏ như phòng ồn, xe trễ bắt đầu làm bạn bực.
Người đi xe máy hay xe đạp cảm thấy điều này rõ nhất vì cơ thể làm việc cả ngày. Người đi tàu hay ô tô thì mệt kiểu khác: ngồi lâu, thiếu vận động, ăn uống thất thường, ngủ chập chờn ở nhiều giường khác nhau. Trẻ con và người lớn tuổi trong đoàn thường là những người báo hiệu đầu tiên, bằng cách quấy khóc hoặc im lặng hơn thường lệ.
Tin tốt là mệt tích luỹ phòng được bằng cách lên lịch, không cần sức khoẻ đặc biệt. Bạn không cần là người khoẻ nhất đoàn; bạn chỉ cần là người không vay nợ quá nhiều trong ba ngày đầu, và trả nợ đều đặn bằng giấc ngủ và ngày nghỉ.
Nhịp di chuyển và ngày nghỉ theo từng phương tiện
Bảng gợi ý mức di chuyển một ngày và tần suất nghỉ cho người trưởng thành sức khoẻ bình thường. Người lớn tuổi, có con nhỏ hoặc có bệnh nền nên lấy mức thấp hơn.
| Phương tiện | Di chuyển một ngày | Nghỉ hẳn | Dấu hiệu đang quá sức |
|---|---|---|---|
| Tàu hoả | Dưới sáu tiếng ngồi tàu ban ngày | Sau mỗi đêm tàu, ngày hôm sau nhẹ | Ngủ trưa không dậy nổi, chóng mặt khi đứng lên |
| Xe khách | Một chặng đêm, không hai đêm liền | Ngày sau chặng đêm nghỉ nửa ngày | Đau đầu kéo dài, buồn nôn khi lên xe |
| Ô tô tự lái | Tối đa khoảng sáu tiếng lái | Bốn năm ngày một ngày không lái | Ngáp liên tục khi lái, lỡ lối rẽ, phản xạ chậm |
| Xe máy | Năm sáu tiếng trên yên | Ba bốn ngày một ngày | Tê tay, đau mông, cáu gắt vô cớ |
| Xe đạp, đi bộ | Theo cây số đã tập | Năm sáu ngày một ngày | Nhịp tim lúc sáng cao hơn thường, đau gối tăng dần |
Ngày nghỉ không phải ngày tham quan dày đặc. Ngày nghỉ là ngủ đến khi tự dậy, đi bộ chậm, giặt đồ, ăn một bữa ngon, ngủ trưa. Nếu bạn xếp ba điểm tham quan vào ngày nghỉ, đó không còn là ngày nghỉ.
Ngủ được ở nhiều giường khác nhau
Giữ giờ đi ngủ gần như cố định. Dù ở đâu, cố đi ngủ và thức dậy trong cùng một khoảng giờ. Đi chơi đêm một hôm thì hôm sau ngủ sớm bù lại.
Mang bộ ngủ nhỏ. Nút tai, bịt mắt, một áo mỏng dài tay. Ba món này cứu bạn ở nhà nghỉ sát đường, trên tàu đêm và xe khách.
Chọn phòng xa đường lớn và xa quán karaoke. Khi đặt phòng, hỏi phòng phía sau hoặc tầng cao. Đọc đánh giá để biết nơi đó có ồn không.
Không uống cà phê sau giữa trưa. Cà phê Việt Nam đậm, uống chiều là mất ngủ. Chuyển sang trà nhạt hoặc nước dừa. Rượu bia buổi tối cũng làm giấc ngủ nông và dậy mệt, nhất là khi sáng mai phải lái xe.
Ngủ trên tàu, xe thì coi là ngủ bù. Giấc ngủ trên phương tiện thường không sâu. Đừng coi đêm tàu là đêm ngủ đủ, hôm sau nên có giấc trưa. Nếu ngủ được hai ba tiếng liền trên tàu đã là tốt; phần thiếu bù dần trong hai ngày kế tiếp.
Áp vào người hay mất ngủ. Nếu ở nhà bạn đã khó ngủ, chọn chỗ ở ít đổi, mỗi nơi ít nhất hai đêm, và giảm số chặng đêm trên tàu xe.
Ăn uống để bụng yên suốt chuyến
Đau bụng, tiêu chảy là lý do hàng đầu khiến người đi phải nằm lại một hai ngày. Những thói quen sau giúp bạn giảm rủi ro mà vẫn ăn được đặc sản:
- Ăn ở quán đông khách địa phương, món nấu nóng vừa ra khỏi nồi; tránh món để nguội lâu ngoài trời nắng.
- Uống nước đóng chai hoặc đã đun sôi; đá viên ở quán lớn thường an toàn hơn đá đập ở xe đẩy ven đường.
- Hải sản ăn ở nơi có bể nuôi sống hoặc chợ cá buổi sáng, nấu chín kỹ; ngày đầu ở vùng biển ăn lượng vừa phải.
- Rau sống ăn ở quán sạch sẽ, tránh rau sống ở những ngày bụng đã hơi khó chịu.
- Món cay và nhiều dầu mỡ ăn xen kẽ, không dồn liên tục; mỗi ngày có ít nhất một bữa nhẹ như cháo, phở, cơm canh.
- Uống đủ nước theo màu nước tiểu: vàng nhạt là ổn, vàng đậm là thiếu. Ngày nắng, xen gói bù điện giải.
- Mang theo trái cây dễ bóc như chuối, cam cho các chặng dài.
Nếu bị tiêu chảy, ưu tiên bù nước và điện giải, ăn nhẹ, nghỉ. Đi khám nếu có sốt cao, phân có máu, nôn liên tục không uống được, hoặc không đỡ sau một hai ngày; trẻ em và người lớn tuổi thì đi khám sớm hơn.
Mười phút giãn cơ mỗi sáng và tối
Ngồi tàu, ngồi xe, ngồi trên yên nhiều giờ làm cứng lưng dưới, cổ, vai và mặt sau đùi. Bài giãn dưới đây làm được trong phòng nhà nghỉ, không cần dụng cụ. Làm chậm, không gắng đến đau; có bệnh cột sống thì hỏi bác sĩ trước.
- Xoay cổ và vai: nghiêng đầu từng bên, giữ mười giây; xoay vai ra sau mười lần.
- Mèo và bò: chống tay và gối, cong lưng lên rồi võng lưng xuống chậm, mười lần.
- Ôm gối: nằm ngửa, ôm hai gối vào ngực, lắc nhẹ trái phải, ba mươi giây.
- Giãn mặt sau đùi: nằm ngửa, một chân duỗi thẳng lên, dùng khăn kéo nhẹ, mỗi bên ba mươi giây.
- Giãn hông: nằm ngửa, gác cổ chân này lên gối chân kia, kéo nhẹ đùi về ngực, mỗi bên ba mươi giây.
- Giãn bắp chân: chống tay vào tường, một chân lùi sau, gót chạm đất, mỗi bên ba mươi giây.
- Thở chậm: nằm yên, hít vào bằng mũi bốn nhịp, thở ra sáu nhịp, làm năm lần trước khi ngủ.
Trên đường, mỗi lần dừng nghỉ, đứng dậy đi bộ vài phút, vươn vai, xoay cổ chân. Với người lái xe và đi xe máy, đây cũng là cách đuổi cơn buồn ngủ hiệu quả.
Túi thuốc nên mang và khi nào cần đi khám
Túi thuốc cá nhân giúp bạn xử lý chuyện nhỏ ngay, không phải đi tìm hiệu thuốc lúc nửa đêm. Thuốc cụ thể nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ quen, nhất là khi bạn có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác.
| Vấn đề | Mang gì | Khi nào đến cơ sở y tế |
|---|---|---|
| Đau đầu, sốt nhẹ, đau cơ | Thuốc giảm đau hạ sốt thông dụng | Sốt cao kéo dài, đau đầu dữ dội, cứng gáy |
| Tiêu chảy, khó tiêu | Gói bù điện giải, thuốc tiêu hoá đã quen dùng | Sốt cao, phân có máu, không uống được nước |
| Say xe | Thuốc chống say | Nôn liên tục, chóng mặt kéo dài khi đã xuống xe |
| Trầy xước, phồng chân | Dung dịch sát khuẩn, băng gạc, băng chống phồng | Vết thương sưng đỏ, nóng, chảy mủ |
| Dị ứng, côn trùng đốt | Thuốc chống dị ứng, kem bôi | Khó thở, sưng môi mặt: đi cấp cứu ngay |
| Bệnh nền | Đủ thuốc cho cả chuyến cộng thêm vài ngày, đơn thuốc chụp ảnh | Triệu chứng bệnh nền nặng lên |
Mua bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm tai nạn có chi trả y tế cho thời gian đi, lưu số liên hệ của bảo hiểm trong điện thoại. Ghi trên một tấm thẻ trong ví: nhóm máu, dị ứng thuốc, bệnh nền, người cần báo tin.
Giữ đầu óc nhẹ và lỗi hay gặp
Mệt tinh thần đến chậm hơn mệt cơ thể nhưng phá chuyến đi nhanh hơn. Đi chung hai ba tuần, những khác biệt nhỏ như người dậy sớm, người dậy muộn, người muốn tiết kiệm, người muốn ăn ngon trở thành chuyện lớn. Cách đơn giản là mỗi tuần có một buổi mỗi người tự đi theo ý mình, tối gặp lại kể chuyện cho nhau. Đi một mình thì ngược lại: chủ động tìm một tour ngắn hay lớp nấu ăn để có người trò chuyện.
Lỗi hay gặp: lên lịch ba ngày đầu quá dày; coi đêm tàu xe là đêm ngủ đủ; không có ngày nghỉ thật; uống quá ít nước vì ngại tìm nhà vệ sinh; mang thuốc bệnh nền vừa đủ số ngày rồi bị kẹt lại vì mưa bão.
Áp vào trường hợp bác Tư đã nghỉ hưu, đi tàu cùng vợ: mỗi điểm ở hai đêm, chặng tàu ban ngày dưới năm tiếng, giường tầng dưới, mang thuốc huyết áp đủ cho thêm một tuần, mỗi sáng hai bác cùng giãn cơ mười phút trước khi ăn sáng, và buổi chiều luôn có một giấc nghỉ. Nhịp chậm như vậy giúp hai bác còn sức đi bộ phố cổ buổi tối, thứ mà người đi vội thường bỏ lỡ. Nếu một ngày bác gái thấy mệt, cả hai ở lại thêm một đêm, coi đó là phần của chuyến đi chứ không phải sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu ngày thì nên nghỉ một ngày trên chuyến đi dài?
Với tàu hoặc ô tô, khoảng bốn năm ngày nghỉ một ngày; xe máy ba bốn ngày; xe đạp và đi bộ năm sáu ngày tuỳ mức tập. Người lớn tuổi và gia đình có con nhỏ nên nghỉ thường hơn.
Làm sao để không đau lưng khi đi tàu xe nhiều ngày?
Dừng đứng dậy đi lại mỗi một hai tiếng, giãn lưng và mặt sau đùi mỗi sáng tối, dùng gối nhỏ đỡ thắt lưng khi ngồi lâu, và mang ba lô hai quai thay vì túi đeo lệch một bên.
Đau bụng khi đi du lịch thì xử lý thế nào?
Bù nước và điện giải, ăn nhẹ như cháo, nghỉ ngơi. Đi khám nếu sốt cao, phân có máu, nôn không uống được hoặc không đỡ sau một hai ngày; trẻ em và người lớn tuổi nên đi khám sớm hơn.
Có nên ngủ trên tàu xe để tiết kiệm tiền phòng?
Được, nhưng đừng coi đó là đêm ngủ đủ và đừng xếp hai đêm liền. Sau một đêm trên tàu xe, ngày hôm sau nên nhẹ và có giấc trưa.
Người có bệnh nền đi xuyên Việt cần chuẩn bị gì thêm?
Hỏi ý kiến bác sĩ trước chuyến đi, mang đủ thuốc cho cả chuyến cộng thêm vài ngày, chụp ảnh đơn thuốc, chọn lịch chậm, ở gần thành phố có bệnh viện và mua bảo hiểm có chi trả y tế.
Đi nhóm hay cãi nhau giữa chuyến thì làm sao?
Thống nhất trước nhịp đi và chuyện tiền, mỗi tuần dành một buổi mỗi người tự đi theo ý mình, và nói ra sớm khi thấy mệt thay vì im lặng chịu đựng đến khi cãi nhau to.