Đạp xe xuyên Việt mất khoảng bốn đến năm tuần cho người tập nghiêm túc: mỗi ngày tám mươi đến một trăm hai mươi cây số, cứ năm sáu ngày nghỉ một ngày, và trước khi đi cần khoảng ba tháng tập để cơ thể quen ngồi trên yên nhiều giờ liền. Đây không phải chuyến đi dành cho người chưa từng đạp quá năm mươi cây số, nhưng cũng không chỉ dành cho vận động viên.
Nhiều người đã làm được ở tuổi năm mươi, sáu mươi, nhờ chuẩn bị kỹ và đi chậm. Bài này đi qua giáo án tập mười hai tuần, cách chọn xe và đồ treo, chia chặng theo gió và theo nắng, những quy tắc an toàn trên quốc lộ đầy xe tải, chuyện ăn uống, và hai phương án chi phí: tự chở đồ hoặc có xe hỗ trợ đi theo.
Vì sao đạp xe là cách xuyên Việt chậm và đáng nhất
Ở tốc độ hai mươi cây số một giờ, bạn nghe được tiếng gà gáy trong làng, ngửi được mùi nước mắm khi qua làng chài, và người ta vẫy tay gọi bạn vào uống nước chè. Trẻ con chạy theo xe. Có bà cụ bán chè ven đường hỏi đạp từ đâu tới, nghe xong không lấy tiền. Những chuyện ấy hầu như không xảy ra với người đi ô tô.
Đạp xe cũng là cách để thấy độ dài của đất nước bằng chính đôi chân. Khi tới đèo Hải Vân sau hai tuần, bạn sẽ hiểu vì sao người xưa coi đây là ranh giới, không phải vì đọc sách mà vì bắp chân bạn biết. Cảm giác lăn bánh vào TP Hồ Chí Minh hay ra tới Hà Nội sau một tháng là thứ khó so sánh với điều gì khác.
Nhưng phải nói thật: quốc lộ chính không được thiết kế cho xe đạp. Có những đoạn lề hẹp, xe tải vượt sát, bụi và khói. Nắng miền Trung mùa hè có thể làm người khoẻ kiệt sức. Chuyến đi này đòi hỏi bạn chấp nhận rủi ro có tính toán và biết dừng khi cần, kể cả đưa xe lên tàu một đoạn nếu cơ thể báo hiệu.
Giáo án tập 12 tuần trước khi lên đường
Giáo án dành cho người đã đạp được khoảng ba mươi đến bốn mươi cây số mà không quá mệt. Ba buổi một tuần: hai buổi ngắn trong tuần, một buổi dài cuối tuần. Nếu có bệnh tim mạch, huyết áp, khớp gối, hỏi ý kiến bác sĩ trước.
| Tuần | Buổi ngắn trong tuần | Buổi dài cuối tuần | Mục tiêu |
|---|---|---|---|
| 1 đến 3 | 45 đến 60 phút, nhịp đều | 50 đến 70 km | Quen yên, chỉnh tư thế ngồi |
| 4 đến 6 | 60 đến 75 phút, có đoạn lên dốc | 70 đến 90 km | Quen ăn uống trên xe |
| 7 đến 9 | 75 phút, thêm đoạn đạp nhanh | 90 đến 110 km, có buổi chở đủ đồ | Thử toàn bộ đồ sẽ mang |
| 10 | Như tuần 9 | Hai ngày liên tiếp, mỗi ngày khoảng 90 km | Thử cảm giác ngày thứ hai |
| 11 | Giảm còn 45 phút | 60 km nhẹ | Hồi sức |
| 12 | Đạp nhẹ, kiểm tra xe lần cuối | Nghỉ | Lên đường với chân khoẻ |
Buổi tập chở đủ đồ ở tuần bảy đến chín là buổi quan trọng nhất. Xe nặng thêm mười lăm cây số đồ đạc sẽ cư xử rất khác: phanh dài hơn, lên dốc nặng hơn, gió ngang làm xe chao. Bạn cần biết điều đó trước, không phải ở chân đèo.
Chọn xe và đồ treo
Không cần xe đắt tiền, cần xe đúng cỡ người, chịu được tải và dễ sửa ở tiệm ven đường. Những điểm cần có:
- Khung xe vừa người: đứng qua khung còn khoảng vài phân, tay với tới ghi đông mà lưng không gập quá. Nên được chỉnh tư thế ở tiệm có kinh nghiệm.
- Lốp rộng vừa phải: lốp to hơn lốp xe đua một chút, có gai nhẹ, đi được cả đoạn đường xấu. Mang hai săm dự phòng và bộ vá.
- Baga sau chắc chắn và hai túi treo chống nước: đồ nặng để thấp, chia đều hai bên. Túi treo phía trước chỉ cần khi đi tự túc hoàn toàn.
- Đèn trước và đèn hậu nhấp nháy: bật cả ban ngày khi trời âm u hoặc qua hầm, đoạn có cây che.
- Gương chiếu hậu gắn ghi đông: thấy xe tải từ xa để chủ động tạt vào lề.
- Quần đạp xe có đệm, găng tay, kính, mũ bảo hiểm: đệm yên tốt quyết định bạn có đạp nổi tuần thứ hai hay không.
- Đồ sửa: bơm, cần mở lốp, dụng cụ đa năng, mắt xích dự phòng, dây phanh, dầu xích.
Nếu mua xe mới, chạy thử ít nhất năm trăm cây số trước ngày đi để mọi ốc vít, dây cáp đã ổn định và bạn biết rõ tiếng của xe.
Chia chặng theo gió, nắng và chỗ ngủ
Mỗi ngày tám mươi đến một trăm hai mươi cây số. Tuần đầu chọn mức thấp; khi cơ thể đã vào nhịp mới tăng. Ngày có đèo hoặc gió ngược thì giảm, không cố giữ con số.
Xuất phát lúc trời vừa sáng. Đạp từ năm rưỡi đến mười một giờ là được hơn nửa chặng trong lúc mát. Trưa nghỉ hai ba tiếng ở quán võng, chiều đạp nốt khi nắng dịu.
Để ý hướng gió theo mùa. Mùa đông xuân ở miền Trung thường có gió thổi từ phía Bắc xuống, đi chiều Bắc vào Nam sẽ đỡ hơn nhiều. Mùa hè gió đổi chiều và nắng gắt, nhiều người chọn đi ngược lại hoặc tránh hẳn.
Chốt chỗ ngủ ở thị tứ có nhà nghỉ. Nhìn trước trên bản đồ điện thoại những thị tứ cách nhau khoảng một trăm cây số; giữa hai thị tứ lớn đôi khi rất ít chỗ ở.
Ngày nghỉ ở thành phố lớn. Huế, Đà Nẵng, Quy Nhơn, Nha Trang có tiệm xe đạp tốt để bảo dưỡng giữa đường, thay xích, chỉnh phanh.
Đèo Hải Vân và các đèo ven biển. Lên đèo buổi sáng, đi chậm, xuống đèo bóp phanh ngắt quãng để má phanh không nóng. Hầm đường bộ không cho xe đạp đi qua, nên đường đèo là lựa chọn duy nhất ngoài cách thuê xe chở qua.
Lịch trình khung 30 ngày từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh
Khung dưới đây chia thành năm tuần, mỗi tuần một nhịp. Con số cây số là ước lượng làm tròn; bạn tính lại theo đường thực đi.
- Tuần 1, Hà Nội đến Vinh. Khoảng ba trăm cây số chia bốn ngày, mỗi ngày chừng tám mươi cây số qua Ninh Bình, Thanh Hoá. Ngày thứ năm nghỉ ở Vinh hoặc vùng biển gần đó. Tuần này để cơ thể quen, không cần nhanh.
- Tuần 2, Vinh đến Huế. Khoảng ba trăm bảy mươi cây số, qua đèo Ngang và vùng cát Quảng Trị. Nắng và gió ngang nhiều, xuất phát sớm. Nghỉ hai đêm ở Huế, đưa xe đi bảo dưỡng.
- Tuần 3, Huế đến Quy Nhơn. Ngày đầu qua đèo Hải Vân vào Đà Nẵng, chỉ khoảng một trăm cây số nhưng có dốc dài. Sau đó Hội An, Quảng Ngãi, Quy Nhơn. Nghỉ một ngày ở Quy Nhơn.
- Tuần 4, Quy Nhơn đến Phan Rang. Đoạn ven biển đẹp nhất hành trình, có vài đèo ngắn. Nghỉ ở Nha Trang. Từ Nha Trang xuống Phan Rang (nay thuộc tỉnh Khánh Hoà) khí hậu khô, nắng chói, uống nước nhiều hơn.
- Tuần 5, Phan Rang đến TP Hồ Chí Minh. Qua vùng Phan Thiết, đường ven biển nhiều gió. Hai ngày cuối đi vào vùng đông xe, chọn giờ vào thành phố sáng sớm cuối tuần cho vắng.
- Dự phòng hai đến ba ngày. Cho mưa bão, ốm, hoặc chỉ đơn giản là muốn ở lại một làng chài thêm một đêm.
Nếu chỉ có ba tuần, đừng ép số cây số lên cao. Hãy đạp trọn một nửa đẹp nhất, ví dụ từ Huế vào Nha Trang, rồi đưa xe lên tàu cho phần còn lại. Một nửa hành trình trọn vẹn đáng giá hơn một hành trình đủ mà kiệt sức.
An toàn trên quốc lộ và chuyện ăn uống
Rủi ro lớn nhất của chuyến đạp xe không phải mệt mà là xe lớn. Những quy tắc nên giữ suốt hành trình:
- Đi sát lề phải, giữ đường thẳng, không lạng lách; đi nhóm thì đi hàng một, khoảng cách vừa đủ phanh.
- Nhìn gương trước khi rẽ hay tránh ổ gà; nghe còi xe tải thì chủ động nhường.
- Không đạp khi trời tối hoặc mưa lớn; trời âm u thì bật đèn.
- Uống nước đều, khoảng nửa bình mỗi giờ khi nắng; mang theo gói bù điện giải, đặc biệt ở miền Trung.
- Ăn mỗi giờ một chút: chuối, bánh, xôi; đừng chờ đói mới ăn, khi đói là đã muộn.
- Dấu hiệu say nắng: đau đầu, buồn nôn, ngừng ra mồ hôi, chóng mặt. Gặp là dừng ngay, vào bóng mát, làm mát người, không đạp tiếp trong ngày.
- Mua bảo hiểm tai nạn cá nhân cho cả chuyến, mang thẻ ghi nhóm máu và số người thân trong ví.
Mỗi tối, kiểm tra nhanh lốp, phanh, xích và vệ sinh sơ chỗ ngồi. Hăm da vùng yên là lý do bỏ cuộc phổ biến đến bất ngờ, nên giặt quần đạp mỗi tối và dùng kem chống hăm.
Tự chở đồ hay có xe hỗ trợ: chi phí theo tầng
Có hai cách đi khác hẳn nhau, chi phí cũng khác. Bảng dưới giúp bạn chọn.
| Tầng | Cách đi | Ăn ở | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Tiết kiệm | Tự chở đồ trên túi treo | Nhà nghỉ bình dân, cơm bình dân, đôi khi xin ngủ nhờ nhà dân có trả tiền | Người trẻ, khoẻ, thích tự do |
| Vừa | Tự chở đồ nhẹ, gửi bớt hành lý theo xe khách tới điểm nghỉ dài | Khách sạn nhỏ, ăn đặc sản mỗi điểm | Phần lớn người đi |
| Thoải mái | Một xe hỗ trợ chở đồ đi theo nhóm, người đạp chỉ mang nước | Khách sạn tốt, có ngày nghỉ dài | Nhóm lớn tuổi hoặc muốn đạp nhẹ người |
Lỗi hay gặp: mang quá nhiều quần áo; đạp quá sức tuần đầu rồi đau gối; bỏ qua buổi tập chở đủ đồ; không có kế hoạch khi xe hỏng ở đoạn vắng. Áp vào trường hợp bác Tư đã nghỉ hưu, đạp đều mỗi sáng: chọn tầng có xe hỗ trợ, mỗi ngày tám mươi cây số, nghỉ ngày thứ năm, và sẵn sàng lên xe hỗ trợ khi nắng quá ba mươi lăm độ.
Câu hỏi thường gặp
Đạp xe xuyên Việt mất bao nhiêu ngày?
Thường khoảng bốn đến năm tuần nếu mỗi ngày đạp tám mươi đến một trăm hai mươi cây số và có ngày nghỉ. Người đạp khoẻ, ít dừng có thể nhanh hơn, nhưng sẽ thấy ít hơn.
Cần tập bao lâu trước khi đạp xe xuyên Việt?
Khoảng ba tháng với ba buổi mỗi tuần là hợp lý cho người đã đạp được ba bốn chục cây số. Buổi quan trọng nhất là các buổi dài chở đủ đồ và buổi đạp hai ngày liên tiếp.
Có cần xe đạp đắt tiền không?
Không. Xe vừa người, chịu được tải, có baga chắc và lốp tốt quan trọng hơn giá tiền. Xe quá đặc biệt lại khó tìm phụ tùng ở tiệm ven đường.
Đạp chiều Bắc vào Nam hay Nam ra Bắc tốt hơn?
Vào mùa đông xuân, đi chiều Bắc vào Nam thường được gió thuận ở miền Trung. Mùa hè gió đổi chiều nhưng lại nắng gắt; nhiều người chọn đi vào khoảng tháng hai đến tháng tư.
Xe đạp có được qua hầm Hải Vân không?
Không, xe đạp phải đi đường đèo hoặc thuê xe chở qua. Đường đèo là đoạn đẹp nhưng dốc; lên vào buổi sáng, xuống chậm và tránh những hôm mưa hoặc sương mù dày.
Người lớn tuổi có nên đạp xe xuyên Việt?
Có thể nếu sức khoẻ ổn, đã khám và được bác sĩ đồng ý, tập đủ ba tháng và chọn cách đi có xe hỗ trợ. Giảm số cây số mỗi ngày và nghỉ nhiều hơn người trẻ.