Xuyên Việt bằng tàu hoả đáng nhất khi bạn không ngồi một mạch từ đầu đến cuối, mà chia thành sáu đến tám chặng, mỗi chặng ban ngày từ hai đến sáu tiếng, ngủ lại ở những thành phố nằm ngay trên tuyến. Ngồi thẳng từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh mất hơn một ngày rưỡi, phần lớn cảnh đẹp lại trôi qua lúc trời tối. Chia chặng thì bạn nhìn thấy đèo Hải Vân, những đoạn ray sát biển miền Trung và cánh đồng lúa Bắc Trung Bộ dưới ánh sáng ban ngày.
Một lịch trình vừa sức là khoảng mười hai ngày, đi chậm thì hai tuần. Bên dưới là bảng chặng gợi ý, cách chọn ghế hay giường cho từng đoạn, lịch trình mẫu, đồ nên mang lên tàu, chi phí theo ba tầng và những lỗi người đi lần đầu hay mắc. Giờ tàu và giá vé đổi theo năm, nên mọi con số về thời gian ở đây chỉ là khoảng, bạn đối chiếu lại bảng giờ chạy tàu trước khi đặt.
Vì sao tàu Bắc Nam đáng đi một lần trong đời
Tuyến đường sắt Bắc Nam dài hơn một nghìn bảy trăm cây số, chạy gần như dọc theo chiều dài đất nước. Không có phương tiện nào cho bạn ngồi yên mà vẫn nhìn được nhiều kiểu đất như vậy: đồng chiêm trũng ngoài Bắc, núi đá vôi quanh Ninh Bình, những dải cát trắng ven biển miền Trung, đèo Hải Vân với một bên là núi, một bên là vực xuống biển, rồi ruộng muối, đồng nho và cây thanh long khi tàu vào gần phía Nam.
Cái đáng thứ hai là nhịp sống trên tàu. Người bán xôi lên ở một ga nhỏ lúc năm giờ sáng, các bác đi thăm con trải chiếu ăn cơm nắm trong khoang, trẻ con chạy dọc hành lang. Đi máy bay hai tiếng là tới, nhưng bạn không gặp ai. Đi tàu thì chặng nào cũng có người hỏi chuyện, chỉ cho bạn quán bún ngon gần ga, hay rủ bạn ra cửa nhìn biển khi tàu qua đoạn đẹp.
Cũng nên nói thật cái mệt: tàu chạy chậm, có đoạn phải dừng tránh tàu ngược chiều, toa có thể nóng nếu điều hoà yếu, nhà vệ sinh không phải lúc nào cũng sạch. Người cần tốc độ sẽ thấy khó chịu. Nhưng nếu bạn coi chính chuyến tàu là trải nghiệm, chứ không chỉ là cách đi từ điểm A tới điểm B, thì đây là một trong những hành trình dễ làm nhất, an toàn nhất và hợp với nhiều lứa tuổi nhất ở Việt Nam.
Chia chặng: nên xuống ga nào và chặng nào đi ban ngày
Bảng dưới đây chia tuyến thành tám chặng theo chiều từ Bắc vào Nam. Thời gian ngồi tàu là khoảng, tuỳ mác tàu nhanh hay chậm; bạn tra lại bảng giờ năm đi. Cột cuối nói đoạn nào cần ngồi phía nào của toa để nhìn được nhiều nhất.
| Chặng | Ngồi tàu (khoảng) | Nên đi lúc nào | Ngồi phía nào để ngắm |
|---|---|---|---|
| Hà Nội đến Ninh Bình | hơn 2 giờ | Sáng sớm, chiều tới kịp đạp xe quanh núi đá | Bên nào cũng được, cuối chặng thấy núi đá vôi |
| Ninh Bình đến Vinh | khoảng 4 giờ | Ban ngày, ngang qua đồng lúa Thanh Hoá | Bên nào cũng được |
| Vinh đến Đồng Hới (nay thuộc tỉnh Quảng Trị) | khoảng 4 đến 5 giờ | Ban ngày | Bên phải nhìn dãy núi, bên trái nhìn đồng ven biển |
| Đồng Hới đến Huế | khoảng 3 giờ | Sáng hoặc đầu chiều | Bên trái, thấy cát trắng và phá |
| Huế đến Đà Nẵng | khoảng 2,5 đến 3 giờ | Bắt buộc ban ngày, đây là đoạn qua đèo Hải Vân | Bên trái toa, phía biển |
| Đà Nẵng đến Quy Nhơn (ga Diêu Trì, nay thuộc tỉnh Gia Lai) | khoảng 5 đến 6 giờ | Ban ngày hoặc tàu đêm nếu gấp | Bên trái, đoạn ven biển cuối chặng |
| Quy Nhơn đến Nha Trang | khoảng 4 đến 5 giờ | Ban ngày, đoạn qua vùng Tuy Hoà (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk) rất đẹp | Bên trái, phía biển |
| Nha Trang đến TP Hồ Chí Minh | khoảng 7 đến 9 giờ | Tàu đêm nằm ngủ là hợp lý nhất | Không quan trọng nếu đi đêm |
Nếu chỉ chọn được hai chặng để đi ban ngày, hãy giữ Huế đến Đà Nẵng và Quy Nhơn đến Nha Trang. Chặng dài và ít cảnh đặc biệt như Nha Trang vào TP Hồ Chí Minh thì đi đêm, vừa tiết kiệm một đêm chỗ ở, vừa không mất ngày.
Ghế mềm, khoang sáu hay khoang bốn: chọn cho từng chặng
Ghế ngồi mềm có điều hoà cho chặng dưới năm tiếng. Rẻ nhất trong các lựa chọn dễ chịu, cửa sổ to, dễ đứng dậy đi lại. Đi ban ngày thì ghế ngồi là đủ. Chọn ghế gần giữa toa, tránh hai đầu sát nhà vệ sinh và cửa nối toa, nơi người qua lại suốt.
Giường khoang sáu cho tàu đêm khi muốn tiết kiệm. Ba tầng mỗi bên, tầng ba thấp sát trần, leo lên khó và nóng hơn. Tầng một rộng nhưng ban ngày mọi người ngồi nhờ. Nếu đi một mình và ngủ nông, chọn tầng hai là cân bằng nhất.
Giường khoang bốn cho tàu đêm khi cần ngủ được. Hai tầng, có cửa khoang đóng lại, yên hơn rõ rệt. Nhóm bốn người mua trọn một khoang là cách thoải mái nhất. Người lớn tuổi hoặc đau lưng nên lấy tầng dưới.
Ghế cứng chỉ nên chọn cho chặng rất ngắn. Ghế gỗ hoặc ghế nhựa, có toa không điều hoà. Đi một hai tiếng để trải nghiệm thì được, ngồi năm sáu tiếng thì mỏi lưng và nóng.
Chặng ngắm cảnh thì chọn ghế, đừng chọn giường. Giường khoang có cửa sổ nhỏ và bạn thường phải ngồi khom. Muốn chụp ảnh đèo Hải Vân hay đoạn ven biển, ngồi ghế sát cửa sổ phía biển sẽ hơn hẳn.
Đặt vé sớm vào dịp lễ và hè. Tết, nghỉ lễ cuối tháng tư, tháng sáu tháng bảy là lúc khoang bốn hết rất nhanh. Ngày thường giữa tuần thì đặt trước vài ngày vẫn thường còn chỗ.
Lịch trình mẫu 12 ngày từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh
Lịch trình này dành cho người đi lần đầu, có thời gian nghỉ giữa các chặng để không bị mệt dồn. Bạn có thể đảo chiều nếu xuất phát từ phía Nam.
- Ngày 1 đến 2, Ninh Bình. Tàu sáng từ Hà Nội, chiều đạp xe quanh làng, sáng hôm sau đi thuyền trên sông giữa núi đá. Chiều ngày 2 lên tàu đi Vinh, ngủ một đêm gần ga.
- Ngày 3 đến 4, Đồng Hới. Tàu ban ngày từ Vinh. Ở Đồng Hới nghỉ bên biển, có thể đi hang động bằng tour địa phương nếu muốn, nhưng giữ một buổi chiều không làm gì.
- Ngày 5 đến 6, Huế. Tàu sáng tới Huế, chiều đi dọc sông, ngày 6 xem lăng và ăn đủ các món bánh. Đi ngủ sớm vì sáng mai là chặng đẹp nhất.
- Ngày 7, Huế đến Đà Nẵng qua đèo Hải Vân. Tàu sáng, ngồi phía biển. Chiều nghỉ ở Đà Nẵng hoặc đi xe vào Hội An (nay thuộc TP Đà Nẵng) ngủ phố cổ.
- Ngày 8 đến 9, Quy Nhơn. Tàu ngày từ Đà Nẵng xuống ga Diêu Trì, đi xe vào thành phố. Một ngày biển, một ngày đi làng chài và tháp cổ.
- Ngày 10 đến 11, Nha Trang. Tàu ban ngày, đoạn qua vùng Tuy Hoà đẹp nhất chiều này. Ở Nha Trang nghỉ biển, tắm bùn hoặc đi đảo tuỳ sức.
- Ngày 12, tàu đêm vào TP Hồ Chí Minh. Lên tàu tối, nằm khoang bốn, sáng sớm tới nơi. Nên giữ trống ngày 13 trước khi bay về, phòng tàu trễ.
Ít thời gian hơn, bạn cắt Ninh Bình và Đồng Hới, đi tàu đêm Hà Nội thẳng vào Huế rồi giữ nguyên phần còn lại; lịch trình còn khoảng tám ngày mà vẫn giữ được hai chặng ban ngày đẹp nhất.
Mang gì lên tàu và giữ đồ thế nào
Hành lý xuyên Việt bằng tàu nên gọn trong một ba lô lớn hoặc một vali nhỏ, vì bạn sẽ lên xuống tám lần. Riêng túi mang lên toa nên có:
- Một áo khoác mỏng hoặc khăn choàng: điều hoà toa thường để lạnh, nhất là ban đêm.
- Nút tai, bịt mắt, gối hơi nhỏ: đèn hành lang và tiếng mở cửa khoang suốt đêm.
- Nước uống, trái cây, bánh mì: đồ ăn trên tàu có nhưng không lúc nào cũng hợp miệng, gặp ga dừng lâu mới mua được thêm.
- Giấy ướt, giấy vệ sinh, túi nilon đựng rác: nhà vệ sinh có lúc hết giấy.
- Pin dự phòng và dây sạc dài: ổ cắm trong khoang ít và nhiều khi ở xa giường.
- Dép lê để đi trong khoang, một túi nhỏ đeo trước người đựng giấy tờ, điện thoại, tiền.
- Ảnh chụp vé và giấy tờ tuỳ thân trong điện thoại, phòng khi mất bản giấy.
Khi ngủ, để ba lô vào gầm giường tầng dưới hoặc sát tường phía đầu, điện thoại và ví nằm trong túi đeo, không đặt trên bàn nhỏ cạnh cửa sổ. Lúc tàu dừng ga lâu, đừng xuống sân ga quá xa toa; tàu báo còi là chạy, không đợi.
Chi phí theo tầng cho chuyến tàu 12 ngày
Không có giá cụ thể vì vé tàu đổi theo mùa và theo mác tàu. Bảng chỉ cho bạn hình dung mỗi tầng chi vào đâu và tiết kiệm được ở đâu.
| Khoản | Tiết kiệm | Vừa | Thoải mái |
|---|---|---|---|
| Vé tàu ngày | Ghế ngồi mềm mọi chặng | Ghế mềm, chặng dài lấy giường khoang sáu | Giường khoang bốn kể cả ban ngày để nằm nghỉ |
| Vé tàu đêm | Khoang sáu tầng ba | Khoang sáu tầng hai hoặc khoang bốn tầng trên | Mua trọn khoang bốn |
| Chỗ ở | Nhà nghỉ gần ga, phòng tập thể | Khách sạn nhỏ hoặc nhà dân ở trung tâm | Khách sạn có hồ bơi ở Huế, Quy Nhơn, Nha Trang |
| Đi lại trong phố | Đi bộ, xe buýt, thuê xe đạp | Xe công nghệ | Thuê xe riêng nửa ngày |
| Ăn uống | Quán bình dân, chợ | Quán địa phương có tiếng | Thêm vài bữa hải sản và nhà hàng đặc sản |
Vé tàu thường chỉ chiếm một phần nhỏ của tổng chi; chỗ ở và ăn uống mới là phần lớn. Muốn đi tiết kiệm, đổi hai đêm khách sạn thành hai chặng tàu đêm là cách gọn nhất, miễn là bạn ngủ được trên tàu.
Lỗi hay gặp và áp vào chuyến của bạn
Đi một mạch vì nghĩ cho nhanh. Ba mươi mấy tiếng trên tàu, người khoẻ cũng mỏi; quan trọng hơn, bạn sẽ đi qua đèo Hải Vân lúc nửa đêm. Ít nhất hãy chia đôi ở Huế hoặc Đà Nẵng.
Đặt các chặng sát giờ nhau. Tàu có thể trễ một hai tiếng. Nối tàu đến với một chuyến bay hay một tour đã đặt trong cùng buổi là liều. Chừa ít nhất nửa ngày đệm ở cuối hành trình.
Ngồi sai phía. Đoạn ven biển phần lớn ở bên trái khi đi vào Nam, bên phải khi đi ra Bắc. Khi đặt chỗ, hỏi rõ số ghế nằm phía nào.
Mang vali to. Lối lên toa hẹp và cao, có ga không có cầu nối. Một ba lô vừa lưng dễ hơn nhiều.
Áp vào nhóm của Minh. Bốn bạn sinh viên, mười ngày, muốn tiết kiệm: đi ghế mềm ban ngày cho bốn chặng đẹp, hai chặng đêm mua trọn khoang sáu tầng thấp, ngủ nhà nghỉ gần ga. Bác Tư đã nghỉ hưu đi cùng vợ thì ngược lại: khoang bốn tầng dưới, không chặng nào quá sáu tiếng, mỗi điểm dừng ít nhất hai đêm.
Câu hỏi thường gặp
Đi tàu từ Hà Nội vào TP Hồ Chí Minh một mạch mất bao lâu?
Tàu nhanh nhất thường mất hơn ba mươi tiếng, tàu chậm có thể gần hai ngày. Thời gian cụ thể đổi theo năm và theo mác tàu, nên bạn xem bảng giờ chạy tàu hiện hành trước khi đặt vé.
Đoạn đường sắt nào đẹp nhất trên tuyến Bắc Nam?
Đoạn Huế đến Đà Nẵng qua đèo Hải Vân là nổi tiếng nhất. Ngoài ra các đoạn ven biển giữa Quy Nhơn và Nha Trang, đoạn qua vùng Đồng Hới cũng rất đáng ngồi ban ngày, chọn ghế phía biển.
Có nên đi tàu đêm để tiết kiệm tiền khách sạn không?
Nên cho những chặng dài mà ít cảnh, như Nha Trang vào TP Hồ Chí Minh hay Hà Nội vào Vinh. Chọn giường khoang bốn hoặc khoang sáu tầng hai để ngủ được, và đừng xếp một ngày tham quan nặng ngay sau đêm tàu.
Người lớn tuổi đi tàu Bắc Nam có ổn không?
Ổn nếu chia chặng ngắn, chọn giường tầng dưới, mang thuốc thường dùng và đi giày đế bám để lên xuống toa. Tránh những ngày cao điểm lễ Tết khi toa đông, hành lang chật.
Mua vé tàu ở đâu cho an toàn?
Mua tại ga hoặc qua kênh bán vé chính thức của ngành đường sắt. Tránh các trang và tài khoản mạng xã hội rao vé rẻ bất thường, kiểm tra tên hành khách và giấy tờ trên vé trùng với người đi.
Có thể mang xe đạp hoặc xe máy theo tàu không?
Thường gửi được theo dạng hàng ký gửi ở các ga lớn, phải làm thủ tục trước giờ tàu chạy và nhận ở ga đến. Quy định về xăng, giấy tờ và thời gian nhận hàng có thể thay đổi, nên hỏi trực tiếp ở ga.