Trải nghiệm đáng làm một lần với con nhỏ là những việc con được tự tay làm, chạm vào và kể lại được: tự chèo xuồng trong kênh vườn có áo phao, nặn bánh với người làm bánh, ngồi tàu hoả nhìn ruộng chạy qua cửa sổ, ngồi im xem rùa bò lên bãi trong chương trình có hướng dẫn. Trẻ ít nhớ cảnh đẹp, trẻ nhớ việc mình đã làm và con vật mình đã thấy.
Bài này giúp bạn chọn trải nghiệm theo tuổi con, kèm bảng an toàn cho những thứ đáng lo nhất là nước, nắng và đường đèo, danh sách hành lý riêng cho trẻ, một lịch ba ngày đã thử với hai bé bốn và tám tuổi, chi phí theo ba tầng và những lỗi khiến chuyến đi gia đình thành chuyến mệt của bố mẹ.
Chọn trải nghiệm theo tuổi của con
Tuổi quyết định nhiều hơn sở thích. Cùng một chuyến đi thuyền, trẻ hai tuổi chỉ cần được ngủ trưa đúng giờ, trẻ mười tuổi lại muốn tự cầm mái chèo.
| Tuổi | Hợp với con | Chưa nên | Bố mẹ cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Dưới 3 tuổi | Ngồi tàu hoả ngắn, dạo vườn trái cây, nghịch cát ở bãi biển êm | Thuyền nhỏ trên sông rộng, đường đèo dài, chỗ không có điện | Giữ giờ ngủ trưa; mỗi ngày một điểm |
| 3 đến 6 tuổi | Cho cá ăn, làm bánh, đi thuyền thúng có áo phao trẻ em, nhặt vỏ ốc | Đi bộ đường dài, xem lễ hội đông người lúc tối | Trẻ chạy nhanh, hay lạc; mặc áo màu sáng |
| 7 đến 10 tuổi | Chèo xuồng có người lớn ngồi cùng, cắm trại có tổ chức, xem rùa đẻ trứng theo đoàn | Mạo hiểm có độ cao, lặn sâu | Cho con giữ một nhiệm vụ: cầm vé, chụp ảnh, ghi nhật ký |
| 11 tuổi trở lên | Đạp xe đường làng, câu mực đêm cùng bố mẹ, ngủ nhà sàn, tàu đêm | Hoạt động cần giấy phép người lớn hoặc giới hạn tuổi | Cho con góp ý chọn điểm, con sẽ bớt chán |
Ranh giới tuổi chỉ là mốc. Con bạn sợ nước thì để việc đi thuyền lại cho năm sau, đừng ép với lý do “ai cũng đi”. Một trải nghiệm bị ép thường thành nỗi sợ được nhớ lâu hơn cả chuyến đi.
Sáu trải nghiệm con được tự tay làm
Chèo xuồng trong kênh vườn miền Tây. Ở các cù lao vùng Vĩnh Long, Bến Tre cũ nay thuộc tỉnh Vĩnh Long, nhiều nhà vườn cho khách chèo xuồng trong con rạch hẹp, nước chảy chậm. Con mặc áo phao vừa cỡ, ngồi giữa, người lớn ngồi hai đầu. Đừng chèo ra sông lớn.
Làm đèn lồng hoặc nặn tò he. Hội An, nay thuộc thành phố Đà Nẵng, có nhiều chỗ dạy làm đèn lồng trong khoảng một giờ. Trẻ mang được sản phẩm về nhà, thứ này giữ ký ức tốt hơn ảnh.
Ngồi tàu hoả một chặng ngắn ban ngày. Với nhiều trẻ thành phố, tàu hoả đã là một chuyến phiêu lưu. Một chặng ba đến năm giờ dọc ven biển miền Trung là vừa, có chỗ đi lại trong toa.
Xem rùa biển lên bãi đẻ trứng. Ở Côn Đảo, nay thuộc TP Hồ Chí Minh, vào mùa rùa lên bãi khoảng giữa năm, ban quản lý vườn quốc gia có chương trình cho khách đi theo nhân viên ra đảo xem. Phải đăng ký trước, giữ im lặng, không đèn, không chạm. Hợp trẻ từ bảy tuổi biết ngồi yên.
Cắm trại một đêm ở khu có tổ chức. Chọn khu có nhà vệ sinh, nước sạch, người trực đêm, cách xe không quá xa. Đêm đầu tiên ngủ lều là thứ trẻ kể với bạn cả tháng.
Đi chợ phiên mua một món đồ bằng tiền của con. Đưa con một khoản nhỏ và để con tự chọn, tự trả giá dưới mắt bố mẹ. Con học được nhiều về nơi mình đến hơn mọi lời giải thích.
Bảng an toàn: nước, nắng, đường đèo và đám đông
Phần lớn tai nạn khi đi chơi với trẻ đến từ vài tình huống quen thuộc. Bảng dưới gom các tình huống đó và việc bố mẹ làm trước.
| Tình huống | Rủi ro | Làm trước | Khi nào huỷ |
|---|---|---|---|
| Đi thuyền, xuồng, ghe | Rơi xuống nước, áo phao không vừa | Mang áo phao trẻ em của nhà nếu có; kiểm tra khoá cài | Mưa giông, nước chảy xiết, thuyền không đủ áo phao |
| Tắm biển | Dòng chảy xa bờ, sóng đổ | Tắm chỗ có cứu hộ, trong vùng phao; người lớn đứng giữa con và biển | Có cờ cấm tắm, biển đục, sóng bạc đầu |
| Nắng miền Trung, miền Nam | Say nắng, mất nước | Đi trước mười giờ sáng và sau ba giờ chiều; nước có muối khoáng | Trẻ lả, nôn, sốt |
| Đường đèo | Say xe, nôn | Cho ăn nhẹ trước một giờ; ngồi hàng ghế đầu; dừng nghỉ thường xuyên | Sương mù dày, mưa lớn, sạt lở |
| Lễ hội, chợ đêm | Lạc con | Ghi số điện thoại bố mẹ vào vòng tay của con; hẹn một điểm gặp | Đông chen chúc không thấy lối ra |
Áo phao của nơi cho thuê thường chỉ có cỡ người lớn. Nếu chuyến đi có nhiều đoạn trên nước, mua một chiếc áo phao trẻ em mang theo là khoản đáng chi nhất của cả chuyến.
Hành lý riêng của con: danh sách kiểm
Đồ của trẻ chiếm gần nửa vali nhưng phải lấy ra được nhanh. Chia thành túi theo việc thay vì theo người.
- Túi thuốc: hạ sốt theo cân nặng, men tiêu hoá, thuốc say xe dành cho trẻ đã hỏi bác sĩ, dung dịch bù nước, kem chống muỗi cho trẻ, băng dán.
- Túi ăn: bánh khô quen vị, sữa hộp, bình nước riêng có quai, túi nilon dự phòng khi say xe.
- Túi thay: hai bộ quần áo để trên xe, không để trong vali đáy cốp.
- Mũ có dây cài cằm, kính râm trẻ em, áo chống nắng dài tay.
- Dép quai hậu cho chỗ có nước, giày bata cho chỗ đi bộ.
- Một món đồ chơi quen để ngủ ở chỗ lạ, một cuốn sổ vẽ để con ghi lại chuyến đi.
- Bản chụp giấy khai sinh hoặc căn cước của con nếu có, vì một số chuyến bay, tàu và khu bảo tồn có thể hỏi.
Đếm xong, bỏ bớt một phần ba quần áo. Gần như nơi nào ở Việt Nam cũng giặt được, còn vali nhẹ thì bố mẹ còn tay để bế con.
Lịch mẫu ba ngày ở Hội An cho gia đình anh Hùng
Nhà anh Hùng có hai bé: Bin bốn tuổi, Na tám tuổi. Cả nhà bay ra Đà Nẵng, ở Hội An ba ngày vào tháng tư khi biển êm. Mỗi ngày có một việc cho Bin và một việc cho Na.
| Ngày | Buổi sáng | Buổi chiều | Việc cho từng bé |
|---|---|---|---|
| 1 | Bay đến, về Hội An, nhận phòng | Ngủ trưa, chiều tắm biển chỗ có cứu hộ | Bin nhặt vỏ ốc; Na chọn quán ăn tối |
| 2 | Đi thuyền thúng trong rừng dừa, có áo phao | Lớp làm đèn lồng một giờ, tối dạo phố cổ sớm | Bin ngồi thuyền; Na tự làm đèn của mình |
| 3 | Đi tàu ra Cù Lao Chàm nếu biển êm, nếu không thì đạp xe ra đồng rau | Nghỉ, ra sân bay | Na cầm vé; Bin chụp ảnh bằng máy của mẹ |
Ngày ba có phương án dự phòng là có lý do: chuyến tàu ra đảo phụ thuộc thời tiết, và hỏi tin dừng tàu từ tối hôm trước để không phải đánh thức trẻ dậy sớm vô ích.
Áp vào nhà bạn: chọn một trải nghiệm chính cho cả chuyến
Gia đình có con nhỏ hay mắc một kiểu: muốn con thấy biển, thấy núi, thấy chợ nổi trong cùng một chuyến năm ngày. Kết quả là con ngủ gật trên xe nhiều hơn thời gian được chơi. Cách gọn hơn là chọn đúng một trải nghiệm chính, thứ mà cả nhà sẽ nhắc lại khi kể về chuyến đi, rồi xếp mọi thứ khác quanh nó như phần phụ có thể bỏ.
Để chọn, bố mẹ ngồi với nhau trả lời ba câu. Thứ nhất, con đang mê cái gì: con vật, nước, xe cộ, làm đồ bằng tay? Trẻ mê xe lửa thì chặng tàu hoả chính là trải nghiệm chính, không cần thêm gì cầu kỳ. Thứ hai, nhà mình có bao nhiêu ngày thật sự, đã trừ ngày đi và ngày về? Ba ngày thật thì chỉ nên có một điểm ở, không đổi chỗ ngủ. Thứ ba, người lớn nào đi cùng và họ chịu được gì? Có ông bà đi theo thì bỏ những việc phải dậy từ bốn giờ sáng.
Nhà chị Lan ở Hà Nội làm thế này với cậu con trai sáu tuổi mê cá: cả chuyến chỉ xoay quanh một buổi đi thuyền ra làng chài xem người ta kéo lưới và cho cá ăn trong lồng bè. Những buổi khác là tắm biển, ngủ trưa, ăn hải sản. Về nhà, cậu bé vẽ đi vẽ lại cái lồng bè suốt một tháng. Một trải nghiệm chính làm cho tới, hơn năm thứ làm vội.
Chi phí theo tầng và lỗi hay gặp
Tầng tiết kiệm. Đi tàu hoặc xe khách, ở nhà nghỉ gia đình có phòng bốn người, ăn quán địa phương, chọn những trải nghiệm có phí thấp như chèo xuồng, chợ phiên. Tiền nên giữ lại cho áo phao và bảo hiểm.
Tầng vừa. Bay chặng dài, xe thuê có ghế trẻ em cho chặng ngắn, phòng gia đình có bồn tắm, thêm một lớp học làm đồ thủ công.
Tầng thoải mái. Khu nghỉ có hồ bơi trẻ em và người trông trẻ, xe riêng suốt chuyến, chương trình riêng xem rùa hoặc ra đảo.
Lỗi: chọn điểm cho ảnh của bố mẹ. Đồi cát lúc trưa hay phố cổ lúc chín giờ tối đẹp cho người lớn, còn trẻ chỉ thấy nóng và buồn ngủ.
Lỗi: không chừa thời gian không làm gì. Trẻ cần nửa ngày nghịch nước ở hồ bơi khách sạn. Đó không phải thời gian lãng phí, đó là lúc con nạp lại sức.
Lỗi: mặc định con không say xe. Trẻ không say xe ở thành phố vẫn có thể nôn trên đường đèo. Chuẩn bị như thể con sẽ say.
Lỗi: hứa trước với con một thứ phụ thuộc thời tiết. Nói “mai mình ra đảo” rồi tàu dừng vì sóng là con khóc cả buổi. Hãy nói “nếu biển êm thì mình ra đảo, không thì mình đi đạp xe”, để con quen với phương án hai từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ dưới một tuổi có nên đi trải nghiệm xa không?
Đi được nếu chặng ngắn, chỗ ở có điều kiện vệ sinh tốt và gần cơ sở y tế. Trẻ nhỏ chưa nhớ được chuyến đi, nên chọn chuyến nhẹ cho bố mẹ nghỉ ngơi, để các trải nghiệm lớn đến khi con ba bốn tuổi.
Đi thuyền với trẻ nhỏ cần kiểm tra gì?
Kiểm tra thuyền có áo phao cỡ trẻ em, khoá cài còn chắc, người lái có kinh nghiệm và không chở quá số người. Trời giông, nước chảy xiết thì bỏ chuyến. Người lớn luôn ngồi sát con, không để con ngồi mép thuyền.
Con hay say xe thì có nên đi đường đèo không?
Nên chọn chặng đèo ngắn, dừng nghỉ sau mỗi khoảng bốn mươi phút, cho con ngồi hàng ghế đầu nhìn ra xa. Hỏi bác sĩ về thuốc say xe theo tuổi. Nếu con say nặng, hãy đi tàu hoặc bay rồi thuê xe chặng ngắn.
Có nên cho trẻ đi lễ hội đông người không?
Nên đi vào ban ngày và giờ thưa, tránh lúc cao điểm buổi tối. Mặc cho con áo màu sáng, ghi số điện thoại của bố mẹ trên vòng tay, dặn con điểm hẹn nếu lạc. Trẻ dưới năm tuổi nên ngồi xe đẩy hoặc được bế.
Mua bảo hiểm du lịch cho trẻ có cần không?
Nên mua, nhất là khi có đoạn đi biển, đi đảo hoặc vùng xa bệnh viện. Đọc kỹ mục trẻ em, giới hạn tuổi, quyền lợi chi phí y tế và vận chuyển cấp cứu. Thẻ bảo hiểm y tế của con cũng nên mang theo.
Mấy tuổi thì con hợp với cắm trại qua đêm?
Từ khoảng năm sáu tuổi trẻ đã ngủ lều được nếu khu cắm trại có nhà vệ sinh và người trực. Đêm đầu nên cắm gần nhà hoặc gần xe để có thể rút về nếu con sợ hay trời đổ mưa.