Lần đầu đưa con lớn lên ở nước ngoài về Việt Nam, trải nghiệm đáng làm nhất không phải là những điểm du lịch nổi tiếng mà là những việc nối con với nơi bố mẹ lớn lên: ngủ vài đêm ở nhà ông bà, theo bà đi chợ sớm, ăn đúng món bố mẹ ăn hồi nhỏ, ra đồng, ngồi tàu hoả, học chào hỏi họ hàng bằng tiếng Việt. Cảnh đẹp con sẽ còn dịp xem lại; cảm giác “đây là quê mình” thì cần được gieo từ chuyến đầu.
Bài này giúp bố mẹ chọn trải nghiệm cho con, chuẩn bị sức khoẻ cho trẻ quen khí hậu khác, chuẩn bị con trước chuyến đi về phép lịch sự và ngôn ngữ, giấy tờ cần kiểm tra, một lịch hai tuần mẫu, chi phí theo tầng và những lỗi khiến con về một lần rồi không muốn về nữa.
Con sẽ thấy gì lạ, và vì sao điều đó không sao cả
Trẻ lớn lên ở nơi khác sẽ thấy rất nhiều thứ lạ trong tuần đầu: nóng và ẩm, xe máy khắp nơi, tiếng còi, nhà vệ sinh khác kiểu, ăn bằng đũa, người lớn hỏi tuổi, hỏi học lớp mấy, xoa đầu, véo má. Có trẻ thích ngay, có trẻ khóc đòi về. Cả hai đều bình thường.
Điều bố mẹ làm được là gọi tên những thứ lạ ấy trước khi con gặp, để con không bị bất ngờ, và cho con thời gian. Tuần đầu đừng xếp lịch dày. Để con ngủ đủ, quen giờ, quen nhà ông bà, rồi mới bắt đầu đi xa. Trẻ lệch múi giờ nhiều thì mất vài ngày để ngủ được đúng giờ.
Mục tiêu của chuyến đầu nên khiêm tốn: con có một hai kỷ niệm thật đẹp với ông bà và họ hàng, con biết vài món ăn mình thích, con muốn quay lại. Chuyến đi mà con thấy mệt, nóng và bị ép chào hỏi suốt ngày sẽ khiến lần sau khó hơn nhiều.
Trải nghiệm giúp con nối với quê
Bảng xếp từ việc gần gũi nhất đến việc xa hơn. Phần lớn không tốn kém, chỉ cần thời gian.
| Trải nghiệm | Con nhận được gì | Hợp tuổi | Cách làm cho tới |
|---|---|---|---|
| Ngủ vài đêm ở nhà ông bà | Nếp nhà, bữa cơm chung, chuyện ngày xưa | Mọi tuổi | Ở ít nhất ba đêm liền, không đi về trong ngày |
| Theo bà đi chợ sáng | Mùi, tiếng, cách mua bán | Từ bốn tuổi | Cho con tự cầm tiền mua một món |
| Ăn đúng món bố mẹ ăn hồi nhỏ | Câu chuyện gắn với món ăn | Mọi tuổi | Kể chuyện kèm món, đưa con đến đúng quán cũ nếu còn |
| Ra đồng, ra vườn, ra sông | Bùn, lúa, cá, trâu, những thứ con chỉ thấy trong sách | Từ ba tuổi | Để con làm bẩn tay chân, mang quần áo cũ |
| Ngồi tàu hoả một chặng ban ngày | Nhìn đất nước qua cửa sổ | Từ năm tuổi | Chọn chặng ven biển miền Trung |
| Về đúng dịp Tết nếu được | Mâm cỗ, lì xì, chúc Tết họ hàng | Từ năm tuổi | Dặn trước con cách nhận lì xì, cách chúc |
| Thăm nơi bố mẹ từng học | Hiểu bố mẹ từng là trẻ con | Từ bảy tuổi | Kể một chuyện thật ở chính chỗ đó |
Các điểm du lịch nổi tiếng vẫn nên có, nhưng là phần thêm. Một chiếc thuyền trên vịnh hay một buổi ở phố cổ là đủ cho chuyến đầu.
Sức khoẻ cho trẻ quen khí hậu khác
Trẻ lớn lên ở nơi lạnh hoặc khô dễ mệt với nóng ẩm, dễ đau bụng vì nước và thức ăn mới. Chuẩn bị theo danh sách dưới:
- Hỏi bác sĩ nhi nơi đang sống về tiêm phòng trước khi đi Việt Nam, từ khoảng một hai tháng trước.
- Chỉ cho con uống nước đóng chai hoặc nước đun sôi, đá viên ở quán nhỏ nên tránh trong tuần đầu.
- Kem chống muỗi cho trẻ, quần áo dài tay buổi chiều tối, màn khi ngủ ở quê.
- Mũ, kem chống nắng, nước có muối khoáng; tránh ra ngoài giữa trưa mùa nóng.
- Thuốc hạ sốt, men tiêu hoá, dung dịch bù nước, băng dán, thuốc chống dị ứng con quen dùng.
- Dạy con qua đường: nắm tay người lớn, không chạy, nhìn xe máy cả hai phía, kể cả trên vỉa hè.
- Bảo hiểm du lịch cho cả nhà có quyền lợi y tế và vận chuyển cấp cứu; ghi lại bệnh viện gần nhà ông bà.
Đồ ăn đường phố là phần con sẽ nhớ nhất, đừng cấm hẳn. Chọn quán đông khách, đồ nấu chín, ăn nóng, và cho con thử từ ít đến nhiều.
Chuẩn bị con trước chuyến đi
Một hai tháng trước khi bay, những việc nhỏ dưới đây giúp con đến nơi với cảm giác quen thay vì lạ:
- Xem ảnh họ hàng và gọi tên từng người: ông nội, bà ngoại, cô, chú, dì, cậu. Trẻ ở nước ngoài thường lẫn cách xưng hô, tập trước giúp con tự tin.
- Học vài câu chào: “con chào ông”, “con cảm ơn bà”, “con ăn no rồi ạ”. Ông bà nghe cháu nói được vài câu là vui cả tuần.
- Dặn phép lịch sự: chào người lớn trước, nhận đồ bằng hai tay, mời cả nhà trước khi ăn cơm, không gắp đồ ăn trước người lớn.
- Kể chuyện bố mẹ hồi nhỏ ở chính nơi sắp về, để khi đến con nhận ra.
- Nói trước những thứ lạ: người lớn sẽ hỏi tuổi, xoa đầu, khen béo gầy. Dạy con cách từ chối nhẹ nhàng nếu không thích bị chạm.
Đừng biến việc học tiếng Việt thành bài kiểm tra trước mặt họ hàng. Con nói sai thì để con nói, khen con đã cố gắng.
Giấy tờ cần kiểm tra trước khi bay
Giấy tờ của trẻ sinh ở nước ngoài có nhiều trường hợp khác nhau, tuỳ con mang quốc tịch nào. Kiểm tra sớm, không để sát ngày:
- Hộ chiếu của con còn hạn đủ theo yêu cầu nhập cảnh, thường là ít nhất sáu tháng.
- Thị thực hoặc giấy tờ miễn thị thực nếu con mang hộ chiếu nước ngoài; hỏi cơ quan đại diện Việt Nam nơi đang sống để biết yêu cầu hiện hành.
- Giấy khai sinh của con và giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ, nhất là khi chỉ một người đi cùng con.
- Nếu con đi với một mình bố hoặc mẹ, hỏi xem nước đang sống có yêu cầu giấy đồng ý của người còn lại khi đưa trẻ xuất cảnh không.
- Bảo hiểm du lịch và thẻ bảo hiểm y tế ở nước đang sống, xem phần chi trả khi ở nước ngoài.
- Bản chụp mọi giấy tờ lưu ở hai nơi, một trong điện thoại, một gửi người thân ở Việt Nam.
Quy định có thể thay đổi theo thời gian, nên hỏi trực tiếp cơ quan có thẩm quyền thay vì dựa vào lời kể của người đã đi năm trước.
Áp vào nhà bạn: ba tình huống hay gặp
Bố là người nước ngoài, lần đầu cùng về. Lúc này có hai người cần làm quen chứ không phải một. Xếp vài ngày đầu ở thành phố để cả bố và con quen dần, rồi mới về quê. Dạy bố vài câu chào ông bà, ông bà sẽ quý hơn nhiều so với mọi món quà.
Ông bà đã mất, chỉ còn họ hàng xa. Chuyến về vẫn nên có phần “quê”, có thể là thăm mộ ông bà theo phong tục gia đình, đến căn nhà cũ, gặp người hàng xóm còn nhớ bố mẹ hồi nhỏ. Kể cho con nghe ông bà là ai trước khi đến.
Con đã tuổi mới lớn, không hào hứng. Trẻ mười ba mười bốn tuổi ít thích bị dẫn đi chào hỏi. Cho con chọn một hai việc con thích như chạy xe đạp ra đồng, học nấu một món, chụp ảnh chợ, và giữ lịch thăm họ hàng ở mức tối thiểu.
Điều chung cho cả ba. Hỏi con sau mỗi ngày con thích gì nhất. Câu trả lời giúp bạn sắp lại phần còn lại của chuyến.
Lịch mẫu hai tuần cho nhà chị Hương
Chị Hương quê Nam Định, nay thuộc tỉnh Ninh Bình, sống ở nước ngoài mười năm, lần đầu đưa hai con bảy và mười tuổi về. Cả nhà về vào tháng ba khi miền Bắc đã ấm lên.
| Thời gian | Ở đâu | Trải nghiệm chính | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 đến 3 | Hà Nội | Nghỉ lệch múi giờ, dạo hồ buổi sáng, ăn phở | Không xếp gì buổi chiều |
| Ngày 4 đến 8 | Nhà ông bà ở quê | Đi chợ với bà, ra đồng, ăn giỗ họ | Ở liền năm đêm |
| Ngày 9 đến 10 | Quảng Ninh | Một đêm ngủ thuyền trên vịnh | Theo dõi thời tiết |
| Ngày 11 đến 13 | Hội An, nay thuộc TP Đà Nẵng | Phố cổ buổi sáng, lớp làm đèn lồng, tắm biển | Bay từ Hà Nội vào |
| Ngày 14 | Đà Nẵng | Ra sân bay về | Mua quà mang về cho bạn cùng lớp của con |
Năm ngày ở quê là phần dài nhất của lịch, có lý do. Con của chị Hương về nước kể với cô giáo nhiều nhất về con trâu nhà hàng xóm và mâm cơm giỗ đông người, chứ không phải chiếc thuyền trên vịnh.
Chi phí theo tầng và lỗi hay gặp
Tầng tiết kiệm. Ở nhà người thân phần lớn thời gian, đi tàu và xe khách, một trải nghiệm du lịch chính.
Tầng vừa. Thêm khách sạn ở thành phố lớn cho mấy ngày đầu nghỉ lệch múi giờ, bay các chặng dài trong nước, thuê xe có tài xế về quê.
Tầng thoải mái. Thuê căn hộ gần nhà ông bà để cả nhà có chỗ riêng, xe riêng suốt chuyến, khu nghỉ ven biển vài ngày cuối.
Lỗi: lịch thăm họ hàng kín mỗi ngày. Trẻ bị chào hỏi liên tục sẽ mệt và cáu. Mỗi ngày một hai nhà là vừa, để thời gian còn lại cho con chơi.
Lỗi: ép con ăn mọi món được mời. Cho con thử, không thích thì thôi. Ăn bị ép là ký ức xấu về cả chuyến.
Lỗi: so sánh hai nơi trước mặt con. Nói “ở đây bẩn quá” hay “ở bên kia tốt hơn” làm con khó thấy gắn bó. Kể điều mình thương ở quê thay vì điều mình chê.
Câu hỏi thường gặp
Con mấy tuổi thì nên đưa về Việt Nam lần đầu?
Về lúc nào cũng tốt, nhưng từ khoảng năm đến mười tuổi con nhớ được nhiều và còn háo hức. Trẻ nhỏ hơn vẫn nên về để ông bà gặp cháu, chỉ là con sẽ không nhớ nhiều, nên chuyến sau mới là chuyến trải nghiệm thật.
Con không nói được tiếng Việt thì có sao không?
Không sao, ông bà và họ hàng thường vẫn vui khi gặp cháu. Tập trước vài câu chào hỏi và cảm ơn là đủ cho chuyến đầu. Nhiều trẻ sau chuyến về quê lại tự muốn học tiếng Việt nhiều hơn.
Về Việt Nam dịp Tết có hợp với trẻ lần đầu không?
Tết là dịp đặc biệt, có mâm cỗ, lì xì, gặp đủ họ hàng, nhưng vé máy bay đắt và nhiều nơi đóng cửa vài ngày. Nếu chọn Tết, hãy ở quê phần lớn thời gian và dành việc đi du lịch cho sau rằm tháng Giêng.
Làm sao để con bớt sốc với nóng và ồn?
Chọn mùa mát, như tháng ba đến tháng tư ở miền Bắc, hoặc mùa khô ở miền Nam. Mấy ngày đầu ở nơi yên, có điều hoà, cho con ngủ đủ. Nói trước với con về xe máy và tiếng còi để con không bị bất ngờ.
Có nên để con ngủ ở nhà ông bà một mình không?
Nếu con đã quen ông bà sau vài ngày và tự muốn ở lại thì nên, đó là ký ức con sẽ nhớ mãi. Đừng ép ngay từ đêm đầu. Bố mẹ ở gần, có thể đến nếu con nhớ nhà ban đêm.