Hội đua bò Bảy Núi đáng xem một lần vì đây là môn đua có một không hai: từng cặp bò kéo chiếc bừa gỗ lao qua ruộng nước, người điều khiển đứng chênh vênh trên bừa, bùn bắn tung trắng trời, cả nghìn người trên bờ ruộng hò hét theo từng lượt. Hội gắn với lễ Sene Dolta (lễ báo hiếu ông bà) của người Khmer, diễn ra khoảng cuối tháng Tám âm lịch, ở vùng Bảy Núi quanh Tri Tôn, Tịnh Biên, nay thuộc tỉnh An Giang.
Đây cũng là lễ hội cần cẩn trọng nhất trong danh sách những lễ hội nên đi một lần, vì bò đua đôi khi lao chệch khỏi đường đua về phía người xem. Bài dưới giúp bạn hiểu dịp lễ, chọn chỗ đứng, chuẩn bị đồ cho một ngày giữa đồng, lịch trình, chi phí theo tầng và những lỗi người lần đầu hay mắc. Ngày tổ chức thay đổi theo lịch âm và kế hoạch của địa phương từng năm, xem thông báo trước khi đi.
Đua bò là gì và gắn với dịp lễ nào
Sene Dolta là lễ lớn của người Khmer, dịp con cháu tưởng nhớ ông bà tổ tiên, đến chùa làm lễ, gia đình sum họp. Trong những ngày ấy, đồng ruộng vùng Bảy Núi vừa qua mùa nước, đất mềm, và trò đua bò ra đời từ chính công việc cày bừa của nhà nông. Ban đầu là cuộc so tài giữa các xóm, dần dần thành một hội lớn thu hút người khắp miền Tây.
Mỗi lượt đua có hai cặp bò, mỗi cặp kéo một chiếc bừa. Người điều khiển đứng trên bừa, một tay cầm roi, chân giữ thăng bằng, phải vừa giữ bò chạy thẳng vừa không bị hất văng. Cặp nào về đích trước, hoặc đuổi kịp và giẫm lên bừa của cặp phía trước theo luật của giải, là thắng. Cả cuộc đua chỉ vài phút nhưng gay cấn đến phút cuối.
Điều làm hội này đáng xem không chỉ là tốc độ. Đó là cả một cộng đồng đổ ra đồng, người ta bàn tán về cặp bò của nhà này nhà kia như bàn về đội bóng, các cụ kể chuyện cặp bò nổi tiếng năm xưa. Đứng trên bờ ruộng giữa không khí ấy, bạn thấy rõ đời sống nông nghiệp của người Khmer vùng biên theo cách không bảo tàng nào kể được.
Chọn chỗ đứng: an toàn trước, đẹp sau
Bò đua lao rất nhanh, có lúc trượt khỏi đường đua. Mỗi vị trí dưới đây có rủi ro khác nhau.
| Vị trí | Thấy được gì | Mức rủi ro và lưu ý |
|---|---|---|
| Khán đài hoặc khu dành cho khách | Toàn cảnh đường đua, xem được nhiều lượt | An toàn nhất; đến sớm vì chỗ có hạn |
| Bờ ruộng xa đường đua | Thấy rõ bò lao qua, bùn bắn | Tương đối an toàn; chọn chỗ cao, có đường lùi |
| Sát mép đường đua | Ảnh cận, cảm giác mạnh | Rủi ro cao; bò trượt hướng có thể lao vào người, không nên đứng |
| Khúc cua, đầu đường đua | Thấy lúc bò quay đầu, xuất phát | Rủi ro cao vì bò hay chệch hướng ở đây |
| Trên xe, trên cây, mái nhà | Góc nhìn cao | Nguy hiểm khi đông người dồn lên; không trèo |
Luôn đứng ở chỗ sau lưng có khoảng trống để lùi. Khi thấy đám đông phía trước bỗng dạt ra, đừng đứng lại xem chuyện gì, hãy lùi theo họ ngay. Trẻ nhỏ đứng phía sau người lớn, không để trẻ chen lên hàng đầu dù trẻ thấp không nhìn thấy.
Chuẩn bị cho một ngày giữa đồng
Hội đua diễn ra ngoài đồng trống, ít bóng cây, có thể nắng gắt hoặc mưa bất chợt. Đường vào là đường làng, bờ ruộng trơn trượt.
- Giày hoặc dép quai chắc chịu bùn, không đi giày trắng, giày đắt tiền.
- Quần áo tối màu, không ngại bẩn; mang thêm một bộ để thay khi về.
- Mũ rộng vành có dây buộc, áo mưa mỏng.
- Nước uống nhiều, đồ ăn nhẹ; mua thêm của người bán quanh đồng.
- Túi chống nước cho điện thoại, máy ảnh; khăn lau ống kính vì bùn bắn xa.
- Khăn ướt, túi ni lông đựng đồ bẩn mang về.
- Kính râm hoặc kính bảo hộ mỏng nếu đứng gần, bùn bắn vào mắt rất khó chịu.
- Thuốc cá nhân, băng dán vết xước.
Đồ đạc gọn trong một ba lô nhỏ đeo trước ngực. Khi phải lùi nhanh hay leo bờ ruộng, hai tay cần rảnh.
Lịch trình mẫu hai ngày quanh hội đua
Vùng Bảy Núi cách Cần Thơ và TP Hồ Chí Minh khá xa, nên ở lại ít nhất một đêm. Lịch dưới cho người đến từ một thành phố lớn.
- Ngày 1, sáng sớm: lên đường, nghỉ trưa trên đường, chiều đến vùng Bảy Núi, nhận phòng ở khu trung tâm gần bãi đua.
- Ngày 1, chiều: hỏi người dân địa điểm và giờ đua; ghé thăm một chùa Khmer, xem không khí lễ Sene Dolta.
- Ngày 1, tối: ăn món địa phương, nghỉ sớm.
- Ngày 2, sáng sớm: đến bãi đua trước giờ khai mạc, chọn chỗ đứng cao và an toàn.
- Ngày 2, buổi sáng: xem các lượt đua; nghỉ ở chỗ có bóng râm giữa các lượt.
- Ngày 2, trưa: ăn trưa, thay đồ sạch, lên đường về hoặc đi tiếp các vùng lân cận.
Nếu có thêm thời gian, vùng Bảy Núi còn nhiều thứ đáng ngắm vào mùa này: cánh đồng thốt nốt, các ngôi chùa Khmer, chợ quê họp sớm. Ghép thêm một ngày để chuyến đi không chỉ có mấy giờ ở bãi đua.
Ứng xử với người dân và các đội đua
Bò đua là tài sản quý của mỗi nhà. Một cặp bò đua được chăm cả năm, nhiều nhà xem như thành viên gia đình. Đừng chạm vào bò, đừng đứng sát khi bò đang được dắt vào, đừng cho trẻ đến gần vỗ vào bò.
Hỏi trước khi chụp ảnh cận. Người điều khiển bò và chủ bò thường vui khi được hỏi, nhưng lúc sắp vào lượt đua thì họ đang tập trung. Chờ sau lượt đua, khi họ dắt bò ra, hỏi chuyện và xin chụp.
Không cá cược, không cổ vũ cá cược. Hội đua là sinh hoạt văn hoá của cộng đồng. Nếu thấy ai rủ rê, từ chối và tránh xa.
Không bay thiết bị quay phim thấp trên đường đua. Tiếng ồn và bóng thiết bị có thể làm bò hoảng, gây tai nạn cho người điều khiển và người xem.
Tôn trọng dịp lễ của người Khmer. Hội đua nằm trong lễ Sene Dolta, dịp người Khmer tưởng nhớ tổ tiên. Khi ghé chùa trong mấy ngày này, ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng ở khu đang làm lễ.
Khi nào nên rời bãi đua hoặc hoãn chuyến
Hội đua bò là hoạt động ngoài đồng, nên thời tiết và mặt ruộng quyết định rất nhiều. Nếu trước ngày đi có mưa to kéo dài, đường làng vào bãi đua có thể lầy, xe khó vào ra, bờ ruộng trơn trượt. Hãy theo dõi dự báo và hỏi người địa phương tình hình đường sá trước khi lên đường, đừng chỉ dựa vào lịch.
Ngay tại bãi đua, có mấy tín hiệu bạn nên coi là lúc rút: trời bắt đầu có sấm sét, vì giữa đồng trống người đứng là điểm cao nhất; đám đông phía trước dồn lên quá dày và bạn không còn chỗ lùi; người trong nhóm có dấu hiệu say nắng như chóng mặt, buồn nôn, mặt đỏ bừng mà không có chỗ râm để nghỉ; trẻ nhỏ mệt quấy khóc kéo dài.
Rời bãi đua sớm không có gì đáng tiếc. Hội đua có nhiều lượt, bạn đã xem vài lượt là đủ hiểu không khí. Nhóm bạn của Minh năm ấy rời bãi trước lượt chung kết vì mây đen kéo đến, ra tới đường lớn thì mưa giông ập xuống, cả nhóm vẫn kịp trú. Người ở lại phải lội bùn ra trong mưa, nhiều xe không ra được tới tận tối.
Chi phí theo tầng
Chi phí phụ thuộc vào quãng đường và số đêm ở lại. Bảng dưới không có giá cụ thể, chỉ là cách đi theo từng tầng.
| Hạng mục | Tiết kiệm | Vừa | Thoải mái |
|---|---|---|---|
| Đi lại | Xe khách đến khu trung tâm gần nhất, thuê xe máy | Ô tô đi chung nhóm | Thuê xe có tài xế quen đường làng |
| Chỗ ở | Nhà nghỉ ở khu trung tâm gần bãi đua | Khách sạn nhỏ ở thành phố gần đó | Hai đêm, kết hợp đi thêm vùng núi |
| Ăn uống | Ăn quán và hàng quanh bãi đua | Thêm món đặc sản vùng | Mua đường thốt nốt, đặc sản mang về |
| Khoản khác | Gửi xe, vé khán đài nếu có | Thêm quà cho người dân giúp đỡ | Thêm vé các điểm tham quan quanh vùng |
Áp vào trường hợp của bạn: gia đình chị Lan có con trai mười tuổi mê bò. Cả nhà ngồi khán đài, mang theo bộ đồ thay, sau lượt đua dắt con đến chỗ các chủ bò đang rửa bò, xin phép đứng xem từ khoảng cách an toàn. Bé về kể mãi về cặp bò về nhất, vì được nghe chính chủ bò kể cách chăm.
Lỗi hay gặp khi đi xem đua bò
Phần lớn lỗi đều liên quan đến chỗ đứng và việc đánh giá thấp điều kiện đồng ruộng.
- Đứng sát mép đường đua hay ở khúc cua để lấy ảnh đẹp.
- Mặc đồ trắng, đi giày đắt tiền, cả buổi chỉ lo giữ sạch.
- Đến muộn, khán đài hết chỗ, phải đứng ở vị trí nguy hiểm.
- Không mang đủ nước, giữa trưa mất sức giữa đồng trống.
- Đi từ thành phố xa về trong ngày, lái xe mệt mỏi khi trời tối.
- Không kiểm tra lịch, đến nơi mới biết năm đó giải tổ chức ở bãi khác hoặc ngày khác.
- Đỗ xe máy, ô tô dọc bờ ruộng hay lối vào bãi, lúc tan hội kẹt cứng và chắn đường của xe cứu thương.
- Cho trẻ ngồi trên vai người lớn ở hàng đầu, đến lúc đám đông dạt thì không lùi kịp.
Lỗi cuối hay gặp hơn bạn nghĩ. Địa điểm và ngày đua có thể thay đổi giữa các năm tuỳ kế hoạch của địa phương, nên kiểm tra lại ngay trước chuyến đi chứ không chỉ dựa vào bài viết của năm trước.
Câu hỏi thường gặp
Hội đua bò Bảy Núi tổ chức vào thời gian nào?
Hội đua gắn với lễ Sene Dolta của người Khmer, thường diễn ra khoảng cuối tháng Tám âm lịch. Ngày và địa điểm cụ thể do địa phương công bố mỗi năm, bạn nên kiểm tra trước khi đi.
Xem đua bò ở đâu?
Hội đua thường tổ chức ở các bãi ruộng vùng Bảy Núi quanh Tri Tôn, Tịnh Biên, nay thuộc tỉnh An Giang. Có năm có giải ở nhiều nơi, hỏi người dân địa phương khi đến.
Xem đua bò có nguy hiểm không?
Có rủi ro nếu bạn đứng sát mép đường đua hoặc ở khúc cua, vì bò có thể chệch hướng lao vào người xem. Đứng ở khán đài hoặc bờ ruộng xa, có chỗ lùi, thì an toàn hơn nhiều.
Có nên đưa trẻ nhỏ đi xem đua bò không?
Có thể, nếu cả nhà ngồi khán đài hoặc chỗ cao xa đường đua, trẻ luôn đứng sau người lớn. Không để trẻ chen lên hàng đầu hay chạy dọc bờ ruộng khi bò đang đua.
Đi xem đua bò nên mặc gì?
Mặc đồ tối màu không ngại bẩn, giày dép quai chắc chịu bùn, mũ có dây buộc, mang thêm một bộ đồ thay. Bùn bắn rất xa, nhất là khi bạn đứng gần.
Từ TP Hồ Chí Minh đi xem đua bò Bảy Núi có kịp trong ngày không?
Rất vất vả vì đường xa và hội đua thường bắt đầu từ sáng. Nên đi từ hôm trước, ngủ lại ở khu trung tâm gần bãi đua, sáng hôm sau đến sớm chọn chỗ.