Hội Lim đáng đi một lần vì đây là chỗ hiếm hoi bạn được nghe quan họ hát mộc, không loa đài, ngay trên thuyền giữa ao làng và trong những gian nhà nhỏ, giữa người hát với nhau chứ không phải biểu diễn cho khách. Hội chính rơi vào ngày 13 tháng Giêng âm lịch, các hoạt động thường bắt đầu từ ngày 12. Vùng Lim nay vẫn thuộc tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm Hà Nội chưa tới một giờ xe khi đường thông.
Muốn nghe được quan họ thật thì đừng chỉ đứng ở sân khấu chính. Phần dưới nói rõ nên đi ngày nào, đứng đâu, nghe thế nào cho phải phép, lịch trình mẫu cho người đi trong ngày, chi phí theo ba tầng và mấy lỗi khiến nhiều người về chỉ nhớ mỗi cảnh chen lấn. Lịch âm đổi sang dương lệch theo năm, nên trước khi đi hãy tra lại ngày 13 tháng Giêng năm đó rơi vào thứ mấy.
Vì sao nghe quan họ ở hội Lim khác hẳn nghe trên sân khấu
Quan họ vốn là lối hát đối đáp giữa các nhóm liền anh, liền chị của những làng kết nghĩa với nhau. Trên sân khấu, bạn nghe một tiết mục có đầu có cuối, có nhạc đệm, có ánh đèn. Ở hội Lim, cái hay nằm ở chỗ khác: một bên hát mời, bên kia phải đối lại bằng bài cùng giọng, ai cũng hát mộc, giọng vang qua mặt nước, và người nghe đứng quanh bờ ao im lặng để không át tiếng hát.
Thứ hai là cảnh. Áo mớ ba mớ bảy của liền chị, khăn xếp và ô đen của liền anh, nón quai thao, chiếc thuyền gỗ nhỏ đậu giữa ao, mâm trầu cau mời khách. Những chi tiết ấy bạn đã thấy trong ảnh, nhưng đứng giữa chúng trong cái rét ngọt đầu năm thì cảm giác khác hẳn.
Thứ ba là phần hát canh trong nhà. Một số nhóm quan họ mở cửa đón khách vào nghe, ngồi chiếu, uống nước chè, nghe hết bài này sang bài khác. Đây là phần nhiều người bỏ lỡ vì cứ bám theo đám đông ở khu sân khấu. Nếu bạn chỉ có một ngày, hãy dành ít nhất một tiếng ngồi nghe ở một gian nhà như vậy, đó mới là lý do để gọi chuyến đi là một lần trong đời.
Đi ngày 12, 13 hay 14 tháng Giêng: mỗi ngày một không khí
Ba ngày quanh hội có nhịp khác nhau. Chọn theo mục đích của bạn, không phải theo ngày người ta hay nói nhất.
| Ngày âm lịch | Không khí thường gặp | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Ngày 12 | Hội bắt đầu, đã có hát nhưng người còn thưa, dễ đứng gần thuyền và dễ tìm nhà hát canh | Người muốn nghe kỹ, chụp ảnh không chen, gia đình có người lớn tuổi |
| Ngày 13 (chính hội) | Đông nhất, có các nghi lễ của làng, rước, nhiều nhóm hát cùng lúc, đường vào kẹt từ sáng | Người muốn thấy trọn không khí hội, chịu được đông và đứng lâu |
| Ngày 14 | Vãn dần, một số nhóm vẫn hát, giá ăn uống dịu lại | Người bận ngày chính, người thích yên, người đi xe máy từ xa |
| Buổi tối các ngày | Hát canh trong nhà, ánh đèn vàng, không gian ấm | Người ở lại qua đêm hoặc ở gần, chịu về muộn |
Nếu ngày 13 rơi vào giữa tuần, ngày 12 thường đã đủ hay và dễ chịu hơn nhiều. Nếu rơi vào cuối tuần, hãy chuẩn bị tinh thần đường vào sẽ chậm từ sáng sớm, và tính chuyện gửi xe xa rồi đi bộ vào. Nhóm bạn của Minh từng đi đúng ngày chính hội vào thứ Bảy, mất gần hai tiếng chỉ để vào được khu ao, trong khi năm sau đi ngày 12 thì đến nơi lúc tám giờ sáng và nghe trọn hai canh hát.
Lịch trình mẫu một ngày đi hội Lim từ Hà Nội
Lịch này dành cho người đi trong ngày, xuất phát sớm và về trước khi tối hẳn. Giờ giấc chỉ để tham khảo, điều chỉnh theo năm và theo đường.
- Khoảng 6 giờ 30 sáng: xuất phát. Ăn sáng nhẹ trước khi đi, vì hàng quán quanh hội lúc đông rất chậm. Mang sẵn nước.
- Khoảng 7 giờ 30: đến vùng Lim, gửi xe ở bãi xa hơn một chút nhưng hướng ra về thuận, rồi đi bộ vào. Đừng cố len xe vào sát khu hội.
- 8 giờ đến 10 giờ: lên đồi Lim xem không khí, ghé khu đình, chùa ngắm kiến trúc, quan sát nghi lễ từ xa nếu đang có lễ.
- 10 giờ đến 11 giờ 30: xuống khu ao nghe quan họ trên thuyền. Chọn một góc bờ ao, đứng yên nghe ít nhất hai ba lượt đối đáp.
- Buổi trưa: ăn ở quán cách khu hội vài trăm mét để tránh chen. Nghỉ chân, sạc điện thoại.
- Đầu giờ chiều: hỏi người dân hoặc ban tổ chức xem nhóm quan họ nào mở cửa hát canh, vào ngồi nghe. Mang theo chút quà nhỏ hoặc gửi tiền dầu đèn nếu nhà có hòm công đức, tuỳ tâm.
- Khoảng 15 giờ 30: ra về trước dòng xe chiều. Nếu ở lại hát canh tối, đặt chỗ ngủ gần trước từ vài tuần.
Đi với trẻ nhỏ thì cắt bớt phần đồi và khu sân khấu, dồn thời gian vào buổi sáng ở ao và một canh hát trong nhà. Trẻ con rất dễ chán khi phải đứng trong đám đông mà không nhìn thấy gì.
Nghe quan họ cho phải phép: nên và không nên
Nên đứng yên khi người ta đang hát. Quan họ hát mộc, tiếng nói chuyện của mười người đứng gần đủ làm người hát mất giọng. Muốn bàn tán thì lùi ra xa vài bước.
Nên hỏi trước khi chụp cận mặt. Liền anh liền chị quen ống kính, nhưng chĩa máy sát mặt giữa lúc hát là thiếu lịch sự. Chụp từ xa, tắt đèn flash, tắt âm thanh chụp.
Nên nhận miếng trầu bằng hai tay nếu được mời. Mời trầu là phép tiếp khách của quan họ. Bạn không ăn trầu thì cầm lấy, cảm ơn, giữ lại cũng được, đừng xua tay từ chối.
Không nên đòi hát theo yêu cầu. Đây không phải quán karaoke. Các nhóm hát theo lề lối riêng của họ, đối đáp theo giọng. Bạn chỉ là người nghe.
Không nên giẫm lên chiếu hay ngồi vào chỗ của người hát khi vào nhà. Cởi giày dép, ngồi ở mép chiếu hoặc chỗ được chỉ. Khi ra về thì chào chủ nhà, đừng lẳng lặng đi.
Không nên ném tiền lên thuyền hay nhét tiền vào tay người hát. Nếu muốn cảm ơn, hãy hỏi chỗ gửi công đức của nhóm hoặc của làng, đặt vào đó.
Mang gì, mặc gì khi đi hội tháng Giêng
Tháng Giêng ở đồng bằng Bắc Bộ thường rét ẩm, có mưa phùn, đường đất quanh ao có thể trơn. Danh sách dưới đây đủ cho một ngày đứng ngoài trời và một buổi ngồi chiếu.
- Áo ấm nhiều lớp mỏng, dễ cởi ra khi đi bộ nóng người, mặc lại khi đứng nghe lâu.
- Áo mưa mỏng loại gấp gọn, ô gấp nhỏ (nhớ cụp ô khi đứng sau người khác).
- Giày đế bám, dễ tháo khi vào nhà hát canh; tất sạch không thủng vì phải cởi giày.
- Khẩu trang, khăn quàng; nước uống; vài gói bánh ăn đỡ đói khi quán đông.
- Tiền lẻ để gửi xe, mua đồ ăn, gửi công đức; ví đeo trước ngực hoặc túi có khoá.
- Pin dự phòng, điện thoại đã lưu sẵn điểm hẹn của nhóm phòng khi lạc nhau.
- Một tờ giấy ghi tên và số liên lạc của bố mẹ để trong túi áo trẻ nhỏ.
- Nếu muốn mặc áo tứ thân hay áo dài để chụp ảnh, mang thêm áo khoác ngoài và đừng mặc giống trang phục biểu diễn của nhóm hát để tránh bị nhầm.
Đồ mang theo càng gọn càng tốt. Ba lô to vừa khó len giữa đám đông, vừa dễ va vào người khác khi bạn quay người trên bờ ao hẹp.
Chi phí đi hội Lim theo ba tầng
Không có giá cố định cho chuyến đi hội. Bảng dưới chia theo cách đi để bạn tự ước lượng, con số cụ thể còn tuỳ năm, tuỳ chỗ.
| Hạng mục | Tiết kiệm | Vừa | Thoải mái |
|---|---|---|---|
| Đi lại | Xe máy tự đi hoặc xe buýt liên tỉnh | Đi chung ô tô với nhóm, chia tiền xăng và gửi xe | Thuê xe có tài xế đưa đón cả ngày |
| Ăn uống | Mang đồ ăn sáng, trưa ăn quán bình dân xa khu hội | Ăn quán gần, thêm đồ ăn vặt hội chợ | Đặt trước bữa trưa ở nhà hàng trong vùng |
| Chỗ ở | Đi về trong ngày | Ngủ một đêm nhà nghỉ trong vùng để nghe hát canh tối | Ở lại hai đêm, đi cả ngày 12 và 13 |
| Khoản khác | Gửi xe, công đức tuỳ tâm | Thêm quà nhỏ cho nhà hát canh | Thuê áo truyền thống chụp ảnh, mua đặc sản vùng mang về |
Khoản hay vượt dự tính nhất là gửi xe và ăn uống trong ngày chính hội, khi giá có thể cao hơn ngày thường. Đi ngày 12 hoặc 14 thường đỡ hơn. Nếu đi nhóm đông, cử một người giữ quỹ chung để không ai phải móc ví giữa đám đông.
Lỗi hay gặp khiến chuyến đi hội Lim thành mệt mỏi
Phần lớn người đi về kêu đông và không nghe được gì đều mắc một trong mấy lỗi sau.
- Chỉ đứng ở khu sân khấu chính, nghe qua loa rồi về, không tìm đến ao hay nhà hát canh.
- Đi đúng ngày chính hội vào cuối tuần mà xuất phát lúc chín mười giờ sáng, mất nửa ngày trên đường.
- Đi xe máy len vào tận khu hội, đến lúc về không ra được, bị kẹt giữa đám đông.
- Mải chụp ảnh, giơ gậy tự sướng che tầm nhìn người phía sau, bị nhắc nhở và mất vui.
- Không hẹn điểm gặp từ trước, lạc nhau khi điện thoại mất sóng vì quá đông người.
- Trẻ nhỏ đi giày mới, mặc áo dài mỏng, khóc vì rét và đau chân từ giữa buổi sáng.
- Mua đồ ăn ven đường không rõ nguồn trong ngày đông, về bị đau bụng.
Áp vào trường hợp của bạn: gia đình chị Lan có bà ngoại ngoài bảy mươi muốn nghe quan họ. Cả nhà chọn ngày 12, đi từ sáu giờ sáng, gửi xe cách khu hội một quãng, mượn ghế gấp cho bà ngồi ở bờ ao, rồi vào một nhà hát canh từ mười giờ. Bà nghe gần ba tiếng, trưa về đến nhà vẫn còn hát lại được mấy câu. Chuyến đi thành công không vì xem được nhiều, mà vì chọn đúng một thứ và ngồi đủ lâu với nó.
Câu hỏi thường gặp
Hội Lim diễn ra vào ngày nào?
Hội chính là ngày 13 tháng Giêng âm lịch, các hoạt động hát và vui chơi thường bắt đầu từ ngày 12 và kéo sang ngày 14. Ngày dương lịch đổi theo từng năm, bạn nên tra lại lịch trước khi xin nghỉ.
Đi hội Lim có mất vé vào cửa không?
Thường không có vé vào hội; bạn chủ yếu tốn tiền gửi xe, ăn uống và công đức tuỳ tâm. Một số hoạt động biểu diễn hay trò chơi có thể thu phí riêng, hỏi ban tổ chức tại chỗ.
Nghe quan họ trên thuyền ở đâu trong hội Lim?
Hát trên thuyền thường diễn ra ở khu ao, hồ trong vùng hội. Hỏi người dân hoặc bàn hướng dẫn khi đến, đi sớm để có chỗ đứng trên bờ gần thuyền và nghe rõ tiếng hát mộc.
Có nên đưa trẻ nhỏ đi hội Lim không?
Được, nếu bạn chọn ngày 12 hoặc 14, đi sớm, mặc đủ ấm và không ở lâu khu đông. Ghi số liên lạc vào túi áo trẻ, hẹn điểm gặp rõ ràng phòng khi lạc nhau giữa đám đông.
Muốn nghe hát canh trong nhà thì phải làm sao?
Hỏi người dân hoặc ban tổ chức xem nhóm nào đang mở cửa đón khách, vào nhẹ nhàng, cởi giày, ngồi mép chiếu và nghe yên. Khi về thì chào chủ nhà, có thể gửi công đức hoặc quà nhỏ tuỳ tâm.
Đi hội Lim bằng xe máy từ Hà Nội có tiện không?
Tiện, đường không xa. Điều cần nhớ là gửi xe ở bãi ngoài, hướng ra về thuận, rồi đi bộ vào khu hội. Mặc áo mưa và đi chậm vì tháng Giêng hay có mưa phùn, đường trơn.