Về đền Hùng dịp Giỗ Tổ một lần là để đứng giữa hàng chục nghìn người cùng leo một con dốc đá về một nơi được coi là gốc chung, cảm giác ấy không có vào ngày thường. Lễ chính rơi vào mùng 10 tháng Ba âm lịch, phần hội thường mở trước đó vài ngày. Khu di tích nằm trên núi Nghĩa Lĩnh, gần Việt Trì, nay thuộc tỉnh Phú Thọ.
Muốn chuyến đi trọn vẹn mà không kiệt sức, bạn cần quyết định sớm ba việc: đi ngày nào, gửi xe ở đâu, và đi bộ lên theo thứ tự nào. Phần dưới trả lời lần lượt từng việc, kèm bảng xử lý tình huống khi đông, chi phí theo ba tầng và những lỗi hay gặp của người lần đầu. Ngày dương lịch của mùng 10 tháng Ba đổi theo năm, có năm trùng cuối tuần, có năm giữa tuần; tra lại trước khi lên kế hoạch.
Vì sao Giỗ Tổ ở đền Hùng đáng đi ít nhất một lần
Người Việt ai cũng biết câu chuyện các vua Hùng từ sách giáo khoa, nhưng rất ít người từng thật sự đứng ở đây vào ngày giỗ. Không khí của ngày ấy là thứ không đọc được qua sách: từ sáng sớm đã có người xếp hàng ở chân núi, nhiều gia đình đi đủ ba thế hệ, ông bà dắt cháu kể chuyện bánh chưng bánh giầy, đoàn người từ khắp các tỉnh mang theo lễ vật đơn sơ.
Ngoài phần lễ, mùa Giỗ Tổ thường có các hoạt động văn hoá ở khu vực quanh di tích: hát Xoan, trò chơi dân gian, thi gói bánh, rước kiệu từ các làng quanh vùng. Hát Xoan là lối hát cổ của vùng đất này, nếu bạn gặp một buổi hát thì nên dừng lại nghe trọn, vì không phải nơi nào cũng có dịp.
Lý do cuối cùng là con đường lên núi. Bậc đá xuyên qua những tán cây cổ thụ, càng lên cao càng mát. Dù đông, đây vẫn là quãng đi bộ đẹp, đủ dài để bạn thấy mình vừa làm một chuyến hành hương nhỏ chứ không chỉ ghé qua chụp một tấm ảnh.
Đi trước chính hội, đúng mùng 10 hay sau: chọn thế nào
Đi trước vài ngày (khoảng mùng 6 đến mùng 8). Phần hội đã mở, các hoạt động văn hoá diễn ra nhiều, người còn thưa hơn ngày chính. Đây là lựa chọn hợp nhất cho gia đình có người lớn tuổi, trẻ nhỏ, hoặc người muốn đi chậm và chụp ảnh thoải mái.
Đi đúng mùng 10. Không khí trang nghiêm và đông nhất. Buổi sáng ngày chính lễ có nghi thức dâng hương của các đoàn, một số khu vực có thể bị giới hạn theo giờ. Chỉ nên đi nếu bạn thật sự muốn có mặt đúng ngày, chịu được đứng chờ lâu và đi bộ xa từ bãi xe.
Đi đêm mùng 9 hoặc rạng sáng mùng 10. Một số người chọn lên núi từ khuya để tránh đông ban ngày. Cách này chỉ hợp với người khoẻ, đi theo nhóm, có đèn pin và quen đường. Không nên đưa trẻ nhỏ hay người già đi giờ này.
Đi sau chính hội. Dòng người vãn hẳn, một số hoạt động đã kết thúc nhưng di tích vẫn mở. Hợp với ai chỉ muốn lên đền mà không cần không khí hội.
Mẹo chọn nhanh. Nếu ngày chính rơi vào cuối tuần, gần như mọi gia đình nên chọn đi trước. Nếu rơi vào giữa tuần và bạn xin nghỉ được, đi đúng ngày sẽ đỡ đông hơn bạn nghĩ, nhưng vẫn cần xuất phát từ sớm.
Lộ trình đi bộ từ chân núi lên đền Thượng rồi xuống đền Giếng
Các điểm chính trong khu di tích được sắp theo sườn núi. Lộ trình phổ biến là đi lên theo một phía rồi xuống theo phía kia để không ngược dòng người. Hỏi thêm hướng dẫn tại chỗ vì lối đi có thể được phân luồng mỗi năm.
- Cổng chính và chân núi: uống nước, đi vệ sinh, kiểm tra giày. Đây là chỗ cuối cùng dễ nghỉ trước khi lên dốc.
- Đền Hạ và chùa gần đó: điểm dừng đầu tiên, sân rộng, có bóng cây. Người già nên nghỉ ở đây vài phút.
- Đền Trung: lưng chừng núi, dốc bắt đầu dài hơn. Đi chậm, nhường đường cho người đi xuống nếu lối hẹp.
- Đền Thượng và khu lăng: điểm cao nhất. Khu vực chật, đừng đứng lâu chụp ảnh chắn lối.
- Xuống theo lối phía sau tới đền Giếng: bậc đá dốc, gối chịu lực nhiều; bám tay vịn, bước ngắn.
- Về khu bảo tàng và khu lễ hội ở chân núi: xem hoạt động văn hoá, ăn uống, nghỉ ngơi trước khi ra bãi xe.
Với người khoẻ, cả vòng có thể đi trong khoảng hai đến ba tiếng nếu không quá đông. Ngày chính hội có thể gấp đôi. Người đau gối nên tính đến chuyện chỉ lên tới lưng chừng rồi quay lại, điều đó không làm chuyến đi kém ý nghĩa.
Giữ an toàn giữa dòng người: tình huống và cách xử lý
Rủi ro lớn nhất ở đền Hùng ngày Giỗ Tổ là đám đông, nắng và mất sức, chứ không phải bản thân con dốc. Bảng dưới là những tình huống người đi hay gặp.
| Tình huống | Cách xử lý | Chuẩn bị trước |
|---|---|---|
| Dòng người dồn ứ ở đoạn hẹp | Đứng yên bên lề, giữ tay trẻ nhỏ, không xô đẩy, chờ dòng chảy lại | Hẹn trước với nhóm: tắc thì đứng yên, không cố len |
| Lạc người thân | Về điểm hẹn đã định, hoặc tìm điểm trực của ban tổ chức | Chọn điểm hẹn dễ nhận ra ở chân núi, chụp ảnh lại |
| Nắng gắt giữa trưa | Vào bóng cây, uống nước từng ngụm, hoãn phần leo | Mũ rộng vành, nước, muối khoáng, áo thoáng |
| Người lớn tuổi mệt, chóng mặt | Cho ngồi nghỉ chỗ thoáng, nới áo, tìm điểm y tế | Mang thuốc thường dùng, không để người già nhịn ăn sáng |
| Mất ví, điện thoại | Báo ngay lực lượng trực tại chỗ | Đeo túi trước ngực, chia tiền làm hai chỗ, khoá màn hình điện thoại |
Nếu dự báo nắng nóng gay gắt vào ngày bạn định đi, hãy đổi sang buổi sáng sớm hoặc ngày khác. Đừng cố leo lúc gần trưa chỉ vì đã đi xa đến đây.
Phép ứng xử khi lên đền trong ngày giỗ
Ăn mặc kín đáo, gọn gàng. Đây là nơi thờ tự và là ngày giỗ, không phải buổi dã ngoại. Áo có tay, quần hoặc váy dài quá gối, không mặc đồ tập thể thao bó sát hay áo hai dây khi vào khu đền. Mang theo một chiếc áo khoác mỏng để khoác lên nếu đi đường bạn mặc mát.
Giữ yên lặng ở khu thờ chính. Ngoài sân bạn có thể trò chuyện, nhưng khi bước vào gian thờ thì nói khẽ, không gọi nhau ầm ĩ, không mở loa điện thoại. Nếu đang có nghi lễ, đứng lùi lại phía sau, chờ xong rồi mới vào.
Không chen để đặt lễ. Ngày đông, người đi lễ xếp hàng rất dài. Đặt lễ theo hướng dẫn của người trực, có nơi gom lễ ở ngoài để tránh ùn. Bạn không cần đặt lễ đúng trên ban thờ thì lòng thành mới được nhận.
Chụp ảnh có chừng mực. Nhiều gian thờ không cho chụp bên trong, chú ý lời nhắc tại chỗ. Ngoài sân thì chụp thoải mái, nhưng đừng tạo dáng trên bậc thang đang có người lên xuống, đừng trèo lên tường đá hay gốc cây cổ thụ.
Mang rác xuống núi. Vỏ chai, túi ni lông, giấy gói bánh mang theo người cho tới thùng rác ở chân núi. Ngày giỗ có hàng chục nghìn người, chỉ cần mỗi người bỏ lại một vỏ chai là sườn núi thành bãi rác.
Đồ mang theo và cách gửi xe cho đỡ vất
Phần lớn người đến đền Hùng đi ô tô hoặc xe máy. Ngày chính hội, các bãi xe gần cổng kín rất sớm, nhiều năm có phân luồng và bãi xe xa hơn.
- Xuất phát sớm, đến trước bảy giờ sáng nếu đi ngày đông.
- Gửi xe ở bãi có vé rõ ràng, chụp ảnh vị trí và vé gửi xe.
- Chọn bãi theo hướng về thuận, chịu đi bộ thêm một quãng để lúc ra không kẹt.
- Giày thể thao đế mềm, tất dày; không đi dép trơn hay giày mới.
- Mũ, kem chống nắng, áo khoác mỏng cho buổi sớm.
- Hai chai nước mỗi người, bánh, hoa quả nhỏ dễ ăn.
- Lễ vật gọn nhẹ nếu muốn dâng; nhiều khu vực khuyến khích không đốt vàng mã.
- Pin dự phòng, giấy ghi số liên lạc trong túi áo trẻ.
Nếu đi bằng xe khách từ tỉnh xa, hỏi trước nhà xe điểm trả khách gần nhất với khu di tích, vì ngày lễ xe có thể không vào được sát cổng.
Chi phí theo ba tầng cho chuyến đi Giỗ Tổ
Chi phí chênh nhau chủ yếu ở cách đi và chuyện có ngủ lại hay không. Không có mức giá cố định, bạn tự ước theo bảng.
| Hạng mục | Tiết kiệm | Vừa | Thoải mái |
|---|---|---|---|
| Đi lại | Xe máy hoặc xe khách, đi về trong ngày | Ô tô đi chung nhóm, chia tiền | Thuê xe có tài xế, không phải lo gửi xe |
| Ăn uống | Mang đồ ăn, ăn trưa quán bình dân | Ăn đặc sản vùng ở quán trong thành phố | Đặt bàn trước bữa tối có món địa phương |
| Chỗ ở | Không ngủ lại | Một đêm nhà nghỉ trong thành phố gần đó | Hai đêm, kết hợp đi thêm vùng lân cận |
| Khoản khác | Gửi xe, lễ vật đơn giản | Thêm đồ lưu niệm, bánh đặc sản mang về | Thêm vé các điểm tham quan quanh vùng |
Đặt chỗ ngủ trước vài tuần nếu định ngủ lại quanh ngày chính, vì thành phố gần đó thường kín phòng. Đi trước chính hội vài ngày thì dễ tìm phòng và giá dễ chịu hơn.
Lỗi hay gặp của người lần đầu về Giỗ Tổ
Những lỗi này không nguy hiểm, nhưng biến một chuyến đi đẹp thành một ngày mệt rã.
- Đi đúng ngày chính rơi vào cuối tuần mà xuất phát lúc tám chín giờ sáng.
- Cố đưa ông bà đau gối lên tận đền Thượng giữa trưa nắng.
- Không hẹn điểm gặp, đến khi lạc thì điện thoại mất sóng.
- Mang lễ vật cồng kềnh, phải ôm suốt quãng leo.
- Đứng chụp ảnh ở bậc thang hẹp, chặn dòng người phía sau.
- Bỏ qua phần hội ở chân núi, chỉ lên lễ rồi về, lỡ mất hát Xoan và các trò dân gian.
Áp vào trường hợp của bạn: bác Tư đã nghỉ hưu muốn về đền Hùng cùng con cháu. Cả nhà đi mùng 7, đến chân núi lúc sáu giờ rưỡi, bác lên tới đền Trung thì nghỉ, con cháu đi tiếp lên đền Thượng rồi quay xuống đón. Trưa cả nhà nghe hát Xoan ở khu hội. Bác về kể mãi, vì được đi theo nhịp của mình chứ không bị dòng người cuốn đi.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội đền Hùng diễn ra vào ngày nào?
Lễ chính là ngày mùng 10 tháng Ba âm lịch, phần hội thường mở trước đó vài ngày. Ngày dương lịch tương ứng thay đổi theo năm, bạn nên xem lịch và thông báo của địa phương trước khi đi.
Đi đền Hùng ngày Giỗ Tổ có đông lắm không?
Rất đông, nhất là sáng mùng 10 và khi ngày chính rơi vào cuối tuần. Muốn đỡ chen, hãy đi trước vài ngày hoặc xuất phát thật sớm, gửi xe ở bãi xa và đi bộ vào.
Leo từ chân núi lên đền Thượng mất bao lâu?
Với người khoẻ, ngày không quá đông, đi chậm khoảng nửa tiếng đến một tiếng là lên tới nơi. Ngày chính hội có thể lâu gấp đôi vì phải chờ dòng người ở các đoạn hẹp.
Người lớn tuổi có nên lên tận đền Thượng không?
Nếu đau gối, tim mạch hoặc huyết áp không ổn định, chỉ nên lên tới lưng chừng rồi nghỉ, để người khoẻ đi tiếp. Chọn ngày ít đông và buổi sáng sớm cho mát.
Có cần mang lễ vật khi đi đền Hùng không?
Không bắt buộc. Nếu muốn dâng lễ, hãy chọn lễ gọn nhẹ như hoa, quả, bánh. Nhiều khu vực trong di tích khuyến khích không đốt vàng mã, làm theo hướng dẫn của ban quản lý.
Ngoài phần lễ, dịp Giỗ Tổ có gì để xem?
Thường có hát Xoan, trò chơi dân gian, thi gói bánh, rước kiệu của các làng và nhiều hoạt động văn hoá ở chân núi. Lịch cụ thể thay đổi theo năm, nên xem chương trình khi đến.