Cắm trại đồi cỏ qua đêm đáng làm một lần vì đó là cách dễ nhất để thấy dải ngân hà bằng mắt thường ở Việt Nam: chỉ cần một ngọn đồi trống xa đèn, một đêm không trăng, một chiếc lều chịu được gió. Cái khó không nằm ở việc dựng lều mà ở ba thứ ít ai tính: gió lùa trên đỉnh đồi, đêm lạnh sâu lúc ba giờ sáng và cơn mưa bất chợt.
Bài này dành cho người cắm trại lần đầu hoặc mới chỉ ngủ ở khu cắm trại dựng sẵn. Ví dụ lấy từ các đồi chè Mộc Châu ở Sơn La, đồi cỏ Đồng Cao ở vùng Sơn Động (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh) và đồi thông quanh Đà Lạt (nay thuộc tỉnh Lâm Đồng). Leo núi cắm trại đường dài là chuyện khác, không bàn ở đây.
Chọn đồi và chọn đêm
Một đêm sao đẹp cần cùng lúc bốn điều kiện. Thiếu một là đêm ấy thành đêm ngủ lều bình thường.
| Điều kiện | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Pha trăng | Những đêm quanh cuối và đầu tháng âm lịch, trăng lặn sớm hoặc chưa mọc | Quanh rằm, trăng sáng che gần hết sao |
| Mây | Mùa khô, trời hanh, dự báo ít mây | Mùa mưa phùn, những ngày gió mùa vừa về |
| Ánh đèn | Đồi cách khu phố ít nhất vài cây số, khuất sau một sườn núi | Đồi nhìn thẳng xuống phố, khu nghỉ có đèn pha |
| Địa hình | Đỉnh hoặc vai đồi bằng, có lối xuống rõ | Sườn dốc, sát mép vực, đồi đang có người làm nương |
Về mùa, miền Bắc thường đẹp từ cuối thu tới đầu xuân khi trời khô, nhưng đêm lạnh. Tây Nguyên và vùng Lâm Đồng đẹp vào mùa khô, khoảng cuối năm tới giữa năm sau. Mùa mưa vẫn đi được nhưng xác suất có sao thấp hẳn. Đồi chè, đồi trồng trọt là đất có chủ: hỏi người trông đồi hoặc nhà gần nhất trước khi dựng lều, nhiều nơi thu một khoản nhỏ và chỉ chỗ được phép.
Dựng lều sao cho không bị gió lật
Đỉnh đồi trống là nơi đẹp nhất để ngắm sao nhưng cũng là nơi gió mạnh nhất. Làm theo thứ tự này:
- Tới nơi trước khi tối ít nhất một giờ. Dựng lều trong bóng tối là lúc người ta làm gãy cọc, mất chốt.
- Đứng yên vài phút để đoán hướng gió, rồi chọn chỗ hơi khuất sau vai đồi hoặc một bụi cây, không phải điểm cao nhất.
- Dọn sạch đá, cành, phân trâu bò trên một khoảng rộng hơn lều một chút, kiểm tra không có tổ kiến.
- Quay đầu thấp, hẹp của lều về phía gió, cửa lều quay ngược chiều gió.
- Cắm cọc chéo khoảng bốn mươi lăm độ ra ngoài, căng hết dây chằng. Đất cỏ mềm thì chèn thêm đá lên cọc.
- Căng tấm che mưa ngay cả khi trời quang; sương đêm trên đồi cỏ ướt như mưa nhỏ.
- Không dựng ở rãnh trũng, nơi nước mưa sẽ chảy về nếu đêm có mưa.
Nếu gió lớn tới mức lều rung liên tục, phải giữ cọc bằng tay, đó là lúc dỡ lều và lùi xuống chỗ khuất, không cố ở lại cho đủ "đêm trên đỉnh".
Giữ ấm: ba giờ sáng mới là lúc lạnh nhất
Người cắm trại lần đầu thường chuẩn bị cho lúc tám giờ tối, khi mọi người còn ngồi quanh đèn và nói chuyện. Nhưng nhiệt độ trên đồi tiếp tục tụt tới gần sáng, và khi đó bạn đang nằm yên, cơ thể sinh ít nhiệt nhất.
Thứ quyết định giấc ngủ là lớp lót dưới lưng chứ không phải chăn trên người. Đất hút nhiệt rất nhanh; nằm thẳng lên sàn lều mỏng thì đắp bao nhiêu cũng lạnh lưng. Cần một tấm lót cách nhiệt hoặc đệm hơi, thêm một lớp bạt dưới sàn lều.
Túi ngủ nên chọn theo mức nhiệt thấp hơn dự báo vài độ. Mặc đồ khô để ngủ: bộ quần áo đã ướt mồ hôi lúc leo đồi phải thay ra trước khi chui vào túi. Đội mũ len, đi tất khô. Ăn một bữa tối có chất béo và uống nước ấm trước khi ngủ giúp người giữ nhiệt lâu hơn.
Không đốt bếp, không đốt than trong lều để sưởi. Khí độc từ than và bếp ga trong không gian kín đã gây nhiều tai nạn đáng tiếc. Muốn ấm hơn, cho một chai nước nóng vào túi ngủ, đặt ở chân.
Đồ mang cho một đêm trên đồi
Danh sách cho hai người, đi xe máy hoặc ô tô tới gần đồi rồi đi bộ một đoạn ngắn:
- Lều hai lớp có tấm che mưa, cọc dự phòng, dây chằng đủ.
- Tấm lót cách nhiệt hoặc đệm hơi cho mỗi người, bạt lót sàn.
- Túi ngủ theo mức nhiệt đêm, mũ len, găng tay mỏng, tất khô.
- Áo khoác gió và áo mưa; trên đồi, gió ẩm làm lạnh nhanh hơn nhiệt độ đọc trên máy.
- Đèn đeo đầu có chế độ ánh sáng đỏ để không làm mắt mất quen bóng tối khi ngắm sao.
- Nước uống đủ cho tối và sáng, đồ ăn không cần nấu, bình giữ nhiệt.
- Túi rác lớn để mang hết rác về, kể cả vỏ hạt và giấy ướt.
- Bộ sơ cứu nhỏ, thuốc chống côn trùng, sạc dự phòng.
Nếu thuê đồ ở khu cắm trại, mở lều ra dựng thử ngay khi nhận để kiểm tra khoá kéo, cọc và lỗ thủng, đừng đợi lên tới đồi mới phát hiện thiếu.
An toàn và khi nào nên huỷ
Đêm trên đồi trống không có mái che thật. Bảng dưới giúp bạn quyết định trước và trong chuyến đi:
| Tình huống | Việc nên làm |
|---|---|
| Dự báo dông, sét trong đêm | Huỷ hoặc ngủ ở nhà nghỉ dưới chân đồi; đỉnh đồi trống là nơi sét dễ đánh nhất |
| Gió mùa đông bắc mạnh vừa về | Lùi chuyến vài ngày; đêm đầu đợt gió thường lạnh và gió giật |
| Nghe tiếng sấm xa khi đang ở trên đồi | Thu đồ, xuống chỗ thấp, tránh cây đứng đơn độc và cột kim loại |
| Sương mù dày, không thấy đường xuống | Ở yên trong lều tới khi tan, không dò đường trong sương |
| Người trong nhóm run, nói chậm, lẫn lộn | Dấu hiệu nhiễm lạnh: thay đồ khô, cho vào túi ngủ, uống nước ấm, xuống chỗ ấm sớm |
| Có người lạ uống rượu ồn gần lều | Chuyển chỗ khi trời còn sáng; báo người trông đồi |
Luôn báo cho một người ở nhà biết bạn ngủ đồi nào, đêm nào, giờ nào sẽ gọi lại. Ở nhiều đồi, sóng điện thoại chỉ bắt được ở vài điểm, nên dò trước chỗ có sóng khi trời còn sáng.
Lịch trình mẫu một đêm trên đồi
Lịch dưới đây cho nhóm hai đến bốn người, xuất phát từ thành phố cách đồi chừng ba bốn giờ xe. Giờ chỉ để tham khảo, điều chỉnh theo mùa vì mặt trời lặn mùa đông sớm hơn mùa hè.
| Giờ | Việc | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sáng | Xuất phát, ăn trưa ở thị tứ gần đồi | Mua thêm nước, đồ ăn, hỏi người địa phương về đường lên và thời tiết |
| Đầu giờ chiều | Tới chân đồi, gặp người trông đồi, gửi xe | Hỏi chỗ được dựng lều, chỗ lấy nước, chỗ có sóng điện thoại |
| Khoảng ba bốn giờ chiều | Lên đồi, dựng lều, căng tấm che | Làm xong khi trời còn sáng rõ |
| Hoàng hôn | Ngắm mặt trời lặn, ăn tối sớm | Mặc thêm áo ngay khi nắng tắt, đừng đợi thấy lạnh |
| Tám đến mười giờ tối | Ngắm sao đợt đầu, trò chuyện nhỏ tiếng | Tắt đèn trắng, dùng ánh đỏ |
| Hai đến ba giờ sáng | Dậy ngắm sao đợt hai | Trời thường tối và trong nhất |
| Bình minh | Ngắm sương trên thung lũng, ăn sáng, dỡ lều | Phơi tấm che cho khô bớt rồi gấp |
Nhóm bạn của Minh từng làm ngược lại: tới đồi lúc bảy giờ tối, dựng lều bằng đèn điện thoại, quên căng tấm che, nửa đêm sương ướt hết túi ngủ. Chỉ cần đi sớm hơn ba tiếng là tránh được cả chuỗi việc đó.
Ngắm sao thế nào cho đáng công
Cho mắt quen bóng tối. Tắt hết đèn, đừng nhìn điện thoại khoảng hai mươi phút. Sau đó số sao bạn thấy sẽ nhiều lên rõ rệt. Mỗi lần bật màn hình sáng là mắt phải quen lại từ đầu.
Nằm chứ đừng đứng. Trải tấm bạt ngoài lều, nằm ngửa, đắp túi ngủ. Ngẩng cổ đứng nhìn chỉ được vài phút là mỏi.
Chọn giờ. Trước nửa đêm thường có ánh sáng còn sót từ phố; sau nửa đêm trời trong và tối hơn. Đặt báo thức lúc hai, ba giờ sáng, ra ngoài nửa giờ rồi vào ngủ tiếp.
Chụp bằng điện thoại. Gác máy lên đá hoặc chân máy nhỏ, bật chế độ chụp đêm, hẹn giờ để tay không chạm vào máy. Đừng mong ảnh giống ảnh mạng; nhớ bằng mắt trước, chụp sau.
Giữ yên lặng cho cả đồi. Đêm có nhiều nhóm thì nói nhỏ, không mở loa, không chiếu đèn pin sang lều người khác.
Chi phí theo tầng và lỗi hay gặp
Tầng tiết kiệm là tự mang lều, tự nấu, xin dựng ở đồi có người trông và trả khoản phí nhỏ. Tầng vừa là thuê trọn bộ lều, đệm, túi ngủ ở khu cắm trại có nhà vệ sinh và nước. Tầng thoải mái là lều dựng sẵn trên sàn gỗ, có đệm dày và bữa tối nướng, phù hợp với người muốn trải nghiệm mà không muốn tự xoay xở. Người lần đầu nên đi tầng vừa: đủ thật để thấy sao, đủ an toàn để không bỏ cuộc giữa đêm.
Lỗi hay gặp nhất là chọn đêm rằm vì "trăng đẹp" rồi thất vọng vì không thấy sao. Lỗi thứ hai là chỉ mang chăn mỏng vì ban ngày nắng nóng. Lỗi thứ ba là đốt lửa trại trên đồi cỏ khô mùa hanh, nơi một đốm lửa bay theo gió có thể cháy cả sườn đồi. Ở nhiều nơi lửa trại bị cấm; nơi được phép thì đốt trong khay hoặc hố đá, dập kỹ bằng nước trước khi ngủ.
Sáng hôm sau, trước khi đi, nhìn lại chỗ dựng lều: không để lại rác, không để lại cọc gãy, không đào rãnh rồi bỏ đó. Ngọn đồi đẹp vì vẫn còn trống; nhóm sau có được đêm như bạn hay không phụ thuộc vào việc này.
Câu hỏi thường gặp
Cắm trại đồi cỏ có cần xin phép không?
Phần lớn đồi chè, đồi cỏ đều là đất có người quản lý hoặc đang canh tác. Bạn nên hỏi người trông đồi hoặc nhà dân gần nhất trước khi dựng lều. Khu vực rừng phòng hộ, vườn quốc gia hay gần biên giới thường có quy định riêng, cần hỏi chính quyền xã trước.
Đêm nào trong tháng ngắm sao rõ nhất?
Những đêm quanh cuối tháng và đầu tháng âm lịch là tốt nhất vì trăng không có hoặc lặn sớm. Kết hợp với dự báo ít mây và chọn đồi xa ánh đèn phố xá, bạn có cơ hội thấy dải ngân hà vào những tháng mùa khô.
Đi một mình có nên cắm trại trên đồi không?
Lần đầu không nên đi một mình. Nếu đã quen, chọn đồi có người trông hoặc khu cắm trại có nhiều nhóm, báo lịch trình cho người thân, giữ điện thoại đầy pin và dò trước chỗ có sóng. Gặp thời tiết xấu thì xuống ngay, không cố.
Mang trẻ nhỏ đi cắm trại đồi được không?
Được nếu chọn khu cắm trại có nhà vệ sinh, có lối xuống dễ và đêm không quá lạnh. Trẻ mất nhiệt nhanh hơn người lớn, cần túi ngủ và đồ ấm riêng. Đừng dựng lều gần mép dốc và luôn có người lớn thức khi trẻ chơi ngoài lều.
Trời mưa giữa đêm thì làm gì?
Nếu lều có tấm che mưa căng đúng và dựng ở chỗ không trũng, bạn chỉ cần ở yên bên trong, kéo đồ khỏi vách lều để khỏi thấm. Nếu có sấm sét gần hoặc nước bắt đầu tràn vào sàn, thu đồ quan trọng và xuống chỗ trú an toàn.
Có nên đốt lửa trại trên đồi không?
Chỉ đốt ở nơi được phép và có khay hoặc hố đá sẵn. Mùa khô, cỏ hanh rất dễ bắt lửa và gió trên đồi mang tàn đi xa. Luôn có nước để dập, dập kỹ trước khi ngủ, và không đốt khi gió lớn dù chủ đồi cho phép.