Đèo Pha Đin đáng chạy một lần vì nó là chặng cuối của một hành trình dài có ý nghĩa: từ Hà Nội qua Mai Châu, Mộc Châu, Sơn La rồi vượt đèo lên Điện Biên. Đi vừa sức là bốn ngày lên, mỗi ngày chạy chừng một trăm đến một trăm rưỡi cây số, và về bằng xe khách hoặc máy bay.
Pha Đin nằm giữa tỉnh Sơn La và tỉnh Điện Biên, dài khoảng ba chục cây số, là một trong những cung đèo hay được kể tên ở Tây Bắc. Mai Châu là tên vùng quen gọi, nay thuộc tỉnh Phú Thọ; Mộc Châu, Thuận Châu thuộc tỉnh Sơn La; Tuần Giáo thuộc tỉnh Điện Biên. Bài này chia chặng, nói về mùa hoa ban, cách đi chung đường với xe tải, đồ mang theo và chi phí theo tầng.
Một hành trình hơn là một con đèo
Pha Đin không phải đèo dài nhất hay dốc nhất, nhưng nó đặc biệt vì là cửa ngõ cuối cùng trước lòng chảo Điện Biên. Người chạy xe từ Hà Nội lên đã qua bốn năm trăm cây số, qua những thung lũng nhà sàn ở Mai Châu, đồi chè Mộc Châu, những cánh rừng và thị tứ dọc quốc lộ. Lên tới lưng đèo, nhìn lại những dãy núi tầng tầng sau lưng, bạn thấy rõ mình đã đi xa đến đâu.
Mùa xuân, khoảng tháng 2 – 3, hoa ban trắng nở dọc sườn đèo và quanh các bản. Mùa thu, trời trong, nhìn được xa. Trên lưng đèo có chỗ dừng chân, quán nước, là nơi các đoàn xe máy hay dừng chụp ảnh chung.
Tới Điện Biên, nhiều người dành một ngày thăm các di tích lịch sử trong thành phố và quanh lòng chảo. Đó là phần làm chuyến đi có chiều sâu, khác với một vòng chạy chỉ để ngắm cảnh. Nên chừa dư nửa ngày để đi chậm, đọc kỹ các bảng thuyết minh, nói chuyện với người lớn tuổi ở địa phương nếu có dịp.
Cái giá phải trả là quãng đường dài, nhiều ngày ngồi xe, và một tuyến quốc lộ có nhiều xe tải, xe khách. Bài này vì thế nói nhiều về nhịp chạy và cách đi chung đường, không chỉ về cảnh.
Chia chặng bốn ngày từ Hà Nội
Mỗi chặng dưới đây đều dừng ở thị tứ có chỗ ngủ, cây xăng và tiệm sửa xe. Cây số chỉ là ước lượng, tuỳ điểm đầu điểm cuối.
| Ngày | Chặng | Đáng dừng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| 1 | Hà Nội – Mai Châu | Đèo Thung Khe, thung lũng nhà sàn | Ra khỏi thành phố sớm, đoạn đầu nhiều xe tải |
| 2 | Mai Châu – Mộc Châu | Đồi chè, đồi mận, cao nguyên mát | Đường đẹp, nhưng có đoạn xe tải lên dốc chậm |
| 3 | Mộc Châu – Sơn La – Thuận Châu | Thành phố Sơn La, các bản ven quốc lộ | Chặng dài nhất, xuất phát sớm, nghỉ trưa ở Sơn La |
| 4 | Thuận Châu – đèo Pha Đin – Tuần Giáo – Điện Biên | Lưng đèo Pha Đin, mùa hoa ban | Lên đèo buổi sáng, tới Điện Biên trước khi tối |
Ngày thứ năm dành cho Điện Biên: thăm di tích, đi chợ, nghỉ. Về thì nhiều người chọn gửi xe theo xe khách rồi bay hoặc đi xe khách, vì chạy ngược thêm bốn ngày nữa là quá sức với lịch nghỉ phép thông thường.
Người có hai tuần có thể về theo một vòng khác, qua Lai Châu, Sa Pa. Khi đó Pha Đin chỉ là một phần của một vòng lớn Tây Bắc.
Mai Châu và Mộc Châu: hai chặng dừng chân đáng giá
Ngày đầu từ Hà Nội, sau quãng đồng bằng đông xe, đường bắt đầu leo lên đèo Thung Khe. Đứng ở lưng đèo nhìn xuống, bạn thấy thung lũng Mai Châu nằm gọn giữa núi, ruộng lúa vây quanh những mái nhà sàn. Đây là chỗ hợp để ngủ đêm đầu: đường đã đủ xa để cảm thấy mình rời thành phố, mà người chưa mỏi.
Ở Mai Châu, buổi chiều thuê xe đạp hoặc đi bộ vào các bản quanh thung lũng, tối ăn cơm với gia đình chủ nhà nếu ngủ nhà sàn. Sáng sớm hôm sau, sương còn nằm trên ruộng, là lúc đẹp nhất để chụp ảnh trước khi lên đường.
Mộc Châu, chặng thứ hai, là cao nguyên mát với đồi chè trải rộng và những vườn mận, vườn đào. Mùa xuân hoa mận trắng, mùa thu có hoa dại ven đường. Đường qua Mộc Châu đẹp, nhưng có đoạn xe tải chở hàng lên dốc chậm, bạn phải kiên nhẫn chờ đoạn thẳng mới vượt.
Hai chặng này dễ khiến nhóm muốn ở lâu hơn. Đừng ngại đổi lịch: thêm một đêm ở Mai Châu hay Mộc Châu không làm chuyến đi kém đi, chỉ có lịch ép mới làm hỏng những ngày còn lại.
Gửi xe máy về từ Điện Biên
Chạy ngược bốn ngày về Hà Nội là lựa chọn của số ít. Phần đông gửi xe theo xe khách và tự đi về bằng cách khác. Các bước dưới đây giúp xe về tới nơi nguyên vẹn.
- Hỏi trước một hai ngày ở bến hoặc nhà xe: có nhận chở xe máy không, chuyến nào, giờ nào nhận xe, tới nơi nhận ở đâu.
- Làm theo yêu cầu của nhà xe về xăng: thường phải để lại rất ít xăng trong bình.
- Tháo gương, tháo túi đồ, giữ lại giấy tờ xe bên mình hoặc để bản sao theo yêu cầu nhà xe.
- Chụp ảnh xe bốn phía, chụp cả giấy nhận gửi có ghi biển số và tên người nhận.
- Báo người nhận ở đầu kia giờ xe dự kiến tới và số liên lạc nhà xe.
- Khi nhận xe, kiểm ngay tại bến: tay phanh, gương, đèn, vết xước mới; có gì thì báo luôn với nhà xe.
Nếu đi xe thuê từ Hà Nội, hỏi tiệm từ trước có nhận xe gửi về theo xe khách không. Nhiều tiệm quen làm việc này và chỉ cho bạn nhà xe đáng tin.
Giữ sức khoẻ trên hành trình nhiều ngày
Chuyến dài làm bạn mệt dần mà không biết. Bảng dưới đây là những dấu hiệu nên để ý và việc làm ngay.
| Dấu hiệu | Làm gì |
|---|---|
| Tê tay, mỏi cổ tay sau vài giờ | Đổi tư thế cầm lái, nới lỏng tay, dừng nghỉ, đeo găng có đệm |
| Đau lưng, đau mông | Dừng mỗi giờ, đi bộ vài phút, đệm thêm yên nếu cần |
| Buồn ngủ sau bữa trưa | Nghỉ hai mươi phút trước khi chạy, ăn trưa nhẹ |
| Cháy nắng, mất nước | Áo dài tay, khăn che cổ, uống nước đều mỗi lần dừng |
| Mất tập trung, phản xạ chậm | Dừng chặng sớm, ngủ lại thị tứ gần nhất |
| Người ngồi sau say xe | Dừng, cho người ấy đi bộ, uống nước gừng, đổi chỗ ngồi thẳng lưng |
Nếu có bệnh nền như huyết áp hay tim mạch, hỏi bác sĩ trước chuyến và mang đủ thuốc cho cả số ngày dự phòng. Mua bảo hiểm du lịch có mục tai nạn khi đi xe máy và đọc kỹ phần loại trừ.
Đi chung đường với xe tải và xe khách
Biết mình ở đâu trong gương của tài xế. Nếu bạn không thấy mặt tài xế trong gương chiếu hậu của xe tải, tài xế cũng không thấy bạn. Không bám sát đuôi, không nằm bên hông xe tải khi vào cua.
Nhường khi xe lớn vào cua gấp. Xe tải dài thường phải ôm cua rộng, lấn sang làn bạn. Thấy xe lớn từ phía trước sắp vào cua, giảm tốc, đi sát lề, sẵn sàng dừng.
Vượt ở đoạn thẳng, nhìn thấy xa. Bật xi nhan, bóp còi nhẹ, vượt dứt khoát rồi trở lại làn. Không vượt trên đỉnh dốc, trong cua hoặc khi có vạch liền.
Coi chừng mặt đường có dầu và sỏi. Quốc lộ có nhiều xe nặng nên dễ có vệt dầu, sỏi văng ra ở khúc cua. Vào cua chậm và thẳng xe trước khi phanh.
Không chạy khi trời tối. Đèn pha xe tải chiếu ngược làm loá mắt, ổ gà khó thấy. Lên lịch để tới chỗ ngủ trước khi mặt trời lặn.
Đoàn đông thì đi thành hàng một. Giữ khoảng cách đủ để mỗi xe phanh độc lập, người dẫn đầu và người chặn cuối là hai người vững nhất.
Đồ mang theo cho chuyến dài năm ngày
Chuyến dài khác chuyến ngắn ở chỗ bạn phải giặt đồ dọc đường và chăm xe mỗi tối.
- Ba bộ quần áo nhanh khô, giặt buổi tối, phơi trong phòng.
- Áo khoác chắn gió và áo giữ nhiệt mỏng; Mộc Châu và lưng đèo buổi sáng có thể lạnh hơn bạn nghĩ.
- Áo mưa bộ, bọc giày đi mưa, túi chống nước cho đồ điện tử.
- Bộ dụng cụ nhỏ: cờ lê thông dụng, keo vá lốp tạm, dây buộc, băng dính điện.
- Túi sơ cứu: băng gạc, thuốc sát trùng, thuốc giảm đau, thuốc say xe, thuốc dạ dày.
- Giấy tờ: căn cước, bằng lái, giấy tờ xe bản gốc nếu đi xe nhà, bảo hiểm bắt buộc còn hạn.
- Bảng kiểm xe mỗi tối: lốp, phanh, xích, đèn, mức dầu máy.
Mỗi tối dành mười phút đi một vòng quanh xe. Lốp non, xích chùng, ốc lỏng phát hiện ở nhà nghỉ thì chỉ là chuyện nhỏ; phát hiện giữa đèo là chuyện lớn.
Chi phí theo tầng, trường hợp cụ thể và lỗi hay gặp
Tầng tiết kiệm: đi xe nhà, ngủ nhà nghỉ thị tứ, ăn quán cơm bình dân, về bằng xe khách và gửi xe theo. Tầng vừa: phòng riêng tốt hơn, một đêm ở homestay nhà sàn tại Mai Châu, về bằng xe khách giường nằm. Tầng thoải mái: có ô tô hỗ trợ chở đồ đi theo đoàn, ngủ chỗ yên tĩnh, bay về từ Điện Biên.
Bác Tư đã nghỉ hưu, sức khoẻ tốt, muốn lên Điện Biên một lần bằng xe máy cùng con trai. Hợp nhất là chia năm ngày lên thay vì bốn, mỗi ngày dưới một trăm cây số, con trai lái chính, bác lái những đoạn đường bằng. Về thì cả hai bay, xe gửi theo xe khách.
Lỗi hay gặp: ước lượng sai thời gian vì nhìn cây số mà quên đường núi chậm; chạy ngày thứ ba quá dài rồi lên đèo khi đã kiệt sức; không kiểm xe sau mỗi ngày; và chen giữa đoàn xe tải để kịp giờ. Đường dài không đòi bạn nhanh, chỉ đòi bạn đều.
Câu hỏi thường gặp
Đèo Pha Đin nằm ở đâu?
Đèo Pha Đin nằm trên quốc lộ nối Thuận Châu thuộc tỉnh Sơn La với Tuần Giáo thuộc tỉnh Điện Biên, dài khoảng ba chục cây số. Đây là cửa ngõ cuối trên đường từ Hà Nội lên Điện Biên.
Từ Hà Nội lên Điện Biên bằng xe máy mất mấy ngày?
Vừa sức là bốn ngày lên, mỗi ngày chừng một trăm đến một trăm rưỡi cây số, cộng một ngày ở Điện Biên. Người lớn tuổi hoặc mới chạy đường dài nên chia năm ngày.
Mùa hoa ban ở Pha Đin là khi nào?
Hoa ban thường nở khoảng tháng 2 đến tháng 3, sớm muộn tuỳ thời tiết từng năm. Trước khi đi, hỏi người quen ở địa phương hoặc xem ảnh mới đăng gần đây để biết hoa đã nở chưa.
Đèo Pha Đin có nhiều xe tải không?
Đây là tuyến quốc lộ nên có xe tải và xe khách. Đi sát bên phải, nhường khi xe lớn vào cua, chỉ vượt ở đoạn thẳng và không chạy đèo khi trời tối.
Đi Điện Biên xong về bằng gì cho đỡ mệt?
Nhiều người gửi xe máy theo xe khách rồi đi xe khách giường nằm hoặc bay về. Hỏi trước nhà xe có nhận chở xe máy không, chuẩn bị giấy tờ xe và chụp ảnh tình trạng xe khi giao.
Có nên đi một mình lên Điện Biên bằng xe máy không?
Đi được nếu bạn quen đường dài và biết xử lý hỏng xe cơ bản. Gửi lịch trình cho người nhà, báo tin mỗi tối, không chạy đêm và luôn đổ xăng khi qua thị tứ.