Đi xa trong nước bằng xe máy, bạn cần ba nhóm giấy tờ luôn ở trong người: giấy tờ tuỳ thân (căn cước), giấy tờ người lái (bằng lái đúng hạng) và giấy tờ xe (đăng ký xe, bảo hiểm bắt buộc còn hạn); nếu đi xe mượn hay xe thuê thì thêm giấy tờ chứng minh bạn được dùng xe. Ra đảo, đi tàu, vào gần vùng biên giới thì có thêm yêu cầu riêng tuỳ nơi, nên hỏi trước.
Ứng dụng định danh điện tử ngày càng tích hợp được nhiều giấy tờ, nhưng trên đèo và ngoài đảo sóng điện thoại có thể mất cả ngày, điện thoại có thể hết pin hay rơi xuống nước. Vì thế bài này khuyên mang bản gốc những thứ cốt lõi, có bản lưu dự phòng ở hai nơi, và đóng gói sao cho mưa, sông, biển không làm hỏng.
Bộ giấy tờ cốt lõi luôn để trong người
Đây là những thứ cần lúc bị kiểm tra trên đường, lúc nhận phòng, lúc mua vé tàu xe và lúc gặp sự cố. Kiểm từng dòng một tuần trước khi đi, nhất là hạn sử dụng:
- Căn cước của từng người. Cần khi nhận phòng, mua vé tàu, lên tàu ra đảo, khai báo lưu trú. Mỗi người tự giữ của mình, đừng gom vào một túi của trưởng nhóm.
- Bằng lái đúng hạng với xe đang lái. Xe máy dung tích lớn hơn bằng của bạn cho phép thì coi như không có bằng, cả với luật lẫn với bảo hiểm. Kiểm hạng trên bằng trước khi thuê xe.
- Đăng ký xe. Bản gốc, hoặc dạng được pháp luật chấp nhận tại thời điểm bạn đi. Quy định về giấy tờ xe có thay đổi theo từng giai đoạn, nên kiểm lại quy định hiện hành trước chuyến đi.
- Giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc của xe còn hạn. Hết hạn giữa chuyến là chuyện hay gặp; xem ngày hết hạn và mua mới trước khi đi nếu sát ngày.
- Thẻ bảo hiểm y tế hoặc thông tin bảo hiểm y tế trên ứng dụng. Cần khi phải đi khám ở nơi xa.
- Giấy tờ đơn bảo hiểm tai nạn hay du lịch nếu có mua. Ít nhất là số hợp đồng và số đường dây hỗ trợ.
- Một ít tiền mặt và một thẻ ngân hàng tách khỏi ví chính, phòng khi mất ví.
Đặt cả bộ này vào một túi chống nước nhỏ, luôn mang trên người hoặc trong túi đeo chéo, không để trong ba lô buộc trên yên xe. Ba lô có thể rơi, bị ướt, hoặc bị để lại khi bạn chạy vội vào chỗ trú mưa; giấy tờ thì không được rời bạn.
Xe đi mượn, xe thuê và xe gửi theo tàu
Nhiều chuyến phượt dùng xe không đứng tên mình: xe của bố, xe của bạn, xe thuê ở điểm đến. Lúc này, ngoài đăng ký xe, bạn cần giấy tờ cho thấy mình được phép dùng xe. Với xe mượn của người thân, một giấy cho mượn xe có chữ ký của chủ xe, ghi rõ biển số, thời gian mượn, là thứ đơn giản mà giúp bạn tránh nhiều phiền phức khi bị hỏi. Một số nơi yêu cầu giấy này được xác nhận; hỏi trước ở nơi bạn ở.
Với xe thuê, đọc thoả thuận thuê: giữ bản chụp hợp đồng hoặc tin nhắn xác nhận, bản chụp đăng ký xe và bảo hiểm bắt buộc mà chủ xe giao kèm. Hỏi chủ xe xem họ muốn giữ gì của bạn để đảm bảo. Giữ căn cước bản gốc làm tin là cách nhiều nơi vẫn làm, nhưng như vậy bạn sẽ thiếu giấy tờ tuỳ thân suốt chuyến. Thương lượng đặt cọc tiền hoặc giữ một giấy tờ khác thay vì căn cước nếu được.
Với xe gửi theo tàu hay theo xe khách, giữ kỹ phiếu gửi xe hay biên nhận, vì đây là thứ duy nhất để nhận lại xe. Chụp ảnh xe từ bốn phía lúc gửi, ghi số đồng hồ công tơ mét, tháo gương và các đồ dễ gãy nếu nhà ga yêu cầu, và để xăng ở mức nhà ga quy định. Chụp lại cả tình trạng xe lúc nhận lại, trước khi ký nhận.
Cuối cùng, nếu xe của bạn có biển số tỉnh khác nơi đến, chuyện đó không sao cả, nhưng giấy tờ xe cần khớp với biển số và số khung số máy. Xe mua lại chưa sang tên là trường hợp hay vướng nhất; giải quyết xong trước chuyến đi, đừng mang theo rủi ro ấy lên đèo.
Ra đảo, đi tàu và vào gần vùng biên giới
Mua vé tàu hoả, tàu cao tốc ra đảo thường cần thông tin giấy tờ tuỳ thân của từng hành khách, và khi lên tàu có thể được kiểm tra đối chiếu. Trẻ em chưa có căn cước thì mang giấy khai sinh hoặc giấy tờ tương đương theo yêu cầu của hãng vận chuyển; hỏi trước khi đặt vé, vì quy định giữa các hãng có thể khác nhau.
Một số đảo xa và vùng biển có quy định riêng về đăng ký ra vào, về đêm lưu trú, hay về việc người ngoài địa phương ở lại. Khu vực vành đai biên giới trên đất liền cũng vậy: có những đoạn đường bạn đi qua bình thường, có những điểm cần trình báo hoặc xin phép với lực lượng biên phòng, và quy định khác nhau theo từng nơi, từng thời điểm. Cách an toàn nhất là hỏi chỗ bạn ở hoặc trạm biên phòng gần nhất ngay khi đến, đừng tự suy từ bài chia sẻ cũ.
Ở vùng biên, có những cột mốc, điểm ngắm cảnh nổi tiếng mà người đi hay ghé. Đi theo đường dành cho khách, không tự ý băng sang lối mòn, không vượt qua vạch hay rào, không chụp ảnh ở những nơi có biển cấm. Mang theo căn cước trong người mọi lúc, kể cả khi chỉ đi bộ một đoạn ngắn ra khỏi chỗ ở.
Nếu bạn đi cùng người nước ngoài, họ có thể có thêm yêu cầu về giấy phép khi vào một số khu vực. Hỏi trước, chứ đừng để đến trạm mới biết người bạn đồng hành không được đi tiếp.
Bản lưu dự phòng: làm một lần, dùng cả chuyến
Mất giấy tờ dọc đường không phải hiếm. Có bản lưu đúng cách thì việc làm lại hay giải trình nhẹ hơn nhiều. Làm theo các bước này vào tuần trước khi đi:
- Chụp rõ hai mặt mọi giấy tờ trong bộ cốt lõi, đủ sáng, không loá, đọc được từng chữ.
- Lưu ở hai nơi tách biệt: một trong điện thoại, một trên lưu trữ đám mây có khoá, hoặc gửi cho một người thân ở nhà.
- In một bộ bản sao nhỏ để ở ba lô, tách khỏi bản gốc. Khi điện thoại hết pin, giấy vẫn đọc được.
- Ghi một tờ thông tin khẩn: họ tên, nhóm máu nếu biết, dị ứng, bệnh nền, thuốc đang dùng, tên và cách liên lạc người thân. Để trong túi giấy tờ.
- Kiểm tra ứng dụng định danh điện tử và ứng dụng bảo hiểm đăng nhập được, đã tải dữ liệu, đã nhớ mật khẩu, trước khi đến vùng sóng yếu.
- Gửi lịch trình cho người ở nhà kèm biển số xe và tên những người đi cùng.
Đừng gửi ảnh giấy tờ qua nhóm chat đông người hay đăng lên mạng, kể cả che một phần. Bản lưu là để dùng khi mất, không phải để chia sẻ.
Giấy tờ theo từng kiểu chuyến đi
Không phải chuyến nào cũng cần đủ mọi thứ. Đối chiếu với kiểu chuyến của bạn:
| Kiểu chuyến | Bắt buộc mang | Nên có thêm |
|---|---|---|
| Chạy xe máy của mình qua các cung đèo | Căn cước, bằng lái, đăng ký xe, bảo hiểm bắt buộc | Bảo hiểm tai nạn, tờ thông tin khẩn |
| Thuê xe máy ở nơi đến | Căn cước, bằng lái đúng hạng, bản chụp giấy xe | Thoả thuận thuê, ảnh xe lúc nhận |
| Đi xe mượn của người thân | Như trên, thêm giấy cho mượn xe | Cách liên lạc chủ xe |
| Xuyên Việt bằng tàu, gửi xe theo tàu | Căn cước, vé, phiếu gửi xe | Ảnh xe lúc gửi, ghi số công tơ mét |
| Ra đảo bằng tàu cao tốc, ngủ đảo | Căn cước từng người, giấy tờ của trẻ em | Bảo hiểm, túi chống nước kín |
| Đi gần vùng biên giới | Căn cước luôn mang trong người | Hỏi quy định trình báo tại chỗ |
Với gia đình có con nhỏ, thêm sổ tiêm chủng hoặc bản chụp, và thẻ bảo hiểm y tế của trẻ. Với người lớn tuổi, thêm sổ khám bệnh hay đơn thuốc đang dùng, phòng khi phải đi khám ở nơi lạ.
Người đi cùng: trẻ em, người lớn tuổi, người nước ngoài
Trưởng nhóm thường lo kỹ giấy tờ của mình mà quên rằng mỗi người đi cùng có nhu cầu khác. Trước ngày đi, rà lại theo từng người:
- Trẻ em: giấy khai sinh hoặc giấy tờ tuỳ thân theo độ tuổi, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng hoặc bản chụp. Nếu trẻ đi cùng người không phải cha mẹ, hỏi trước hãng tàu, chỗ ở xem có cần giấy đồng ý của cha mẹ không.
- Người lớn tuổi: căn cước, thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám bệnh hoặc giấy ra viện gần nhất, đơn thuốc đang dùng. Những giấy này giúp bác sĩ ở nơi lạ nắm bệnh nhanh.
- Người nước ngoài đi cùng: hộ chiếu, thị thực hoặc giấy tờ cư trú còn hạn; nơi ở cần khai báo tạm trú cho họ. Một số khu vực có quy định riêng với người nước ngoài, hỏi trước khi lên lịch.
- Người lái thay: nếu trong nhóm định đổi người lái giữa chặng, mỗi người lái đều phải có bằng đúng hạng với xe.
- Thú cưng: nếu mang theo, hỏi trước hãng tàu, nhà xe và chỗ ở về giấy tờ tiêm phòng họ yêu cầu.
Một cách gọn là mỗi người có một túi giấy tờ riêng cùng màu, trong đó có bản thông tin khẩn của chính người đó. Trẻ nhỏ thì cha mẹ giữ túi, nhưng trong túi của trẻ vẫn nên có một tờ ghi tên cha mẹ và cách liên lạc, phòng khi lạc nhau ở bến tàu đông người.
Mất giấy tờ dọc đường và những lỗi hay gặp
Mất giấy tờ: làm theo thứ tự. Bình tĩnh tìm lại ở chỗ vừa dừng, rồi báo cơ quan công an nơi gần nhất để được hướng dẫn và xác nhận nếu cần. Dùng bản lưu để chứng minh nhân thân tạm thời, liên hệ chỗ ở và nhà xe để được hỗ trợ. Khoá thẻ ngân hàng ngay nếu mất ví.
Lỗi: để mọi giấy tờ trong một ví. Mất ví là mất hết. Tách tiền dự phòng và một bộ bản sao ra chỗ khác.
Lỗi: chỉ có bản trên điện thoại. Hết pin hay rơi máy xuống suối là coi như không có giấy tờ. Bản gốc cốt lõi vẫn phải mang.
Lỗi: không kiểm hạn bảo hiểm xe. Bảo hiểm hết hạn giữa chuyến hay gặp hơn bạn nghĩ. Xem ngày, mua trước khi đi.
Lỗi: đưa căn cước gốc cho chỗ thuê xe giữ. Bạn sẽ không nhận phòng hay mua vé được ở chặng sau. Thương lượng cách đặt cọc khác.
Lỗi: tin bài chia sẻ cũ về thủ tục vùng biên, ra đảo. Quy định thay đổi; hỏi trực tiếp nơi đến trước mỗi chuyến.
Câu hỏi thường gặp
Đi phượt bằng xe máy có bắt buộc mang bản gốc đăng ký xe không?
Bạn cần mang đăng ký xe ở dạng mà quy định hiện hành chấp nhận khi bị kiểm tra. Quy định có thay đổi theo từng giai đoạn, nên kiểm lại trước chuyến đi; trong lúc chưa chắc, mang bản gốc vẫn là cách ít rủi ro nhất.
Đi xe của bạn bè thì cần giấy gì?
Ngoài giấy tờ của chính chiếc xe, nên có giấy cho mượn xe do chủ xe ký, ghi biển số và thời gian mượn. Lưu thêm cách liên lạc với chủ xe để có thể xác nhận nhanh khi được hỏi.
Trẻ em đi tàu ra đảo cần giấy tờ gì?
Thường là giấy khai sinh hoặc giấy tờ tuỳ thân phù hợp với độ tuổi, theo yêu cầu của hãng tàu. Hỏi hãng trước khi đặt vé và mang bản gốc hoặc bản sao có giá trị theo đúng yêu cầu để không bị từ chối lên tàu.
Ứng dụng định danh điện tử có thay được giấy tờ gốc khi đi phượt không?
Trong nhiều trường hợp, giấy tờ đã tích hợp trên ứng dụng được chấp nhận. Nhưng vùng núi, vùng biển hay mất sóng, điện thoại có thể hết pin, nên vẫn nên mang bản gốc các giấy tờ cốt lõi làm dự phòng.
Đi gần biên giới có cần xin giấy phép không?
Tuỳ khu vực và tuỳ thời điểm. Nhiều đoạn đường du lịch đi bình thường, có những điểm cần trình báo hoặc xin phép. Hỏi chỗ ở hoặc trạm biên phòng gần nhất ngay khi đến, và luôn mang căn cước trong người.
Có nên để giấy tờ trong cốp xe cho gọn không?
Không nên để bộ giấy tờ chính trong cốp hay ba lô buộc trên xe. Xe có thể bị mất, cốp có thể bị cạy, ba lô có thể rơi. Giấy tờ chính nên ở túi chống nước đeo trên người.