SongDinh.comSống Đỉnh
Sông nước miền Tây

Đi xuồng mùa nước nổi ở đầu nguồn: giăng lưới, hái bông điên điển và ngủ lại

Nước lên tháng nào, chọn vùng đầu nguồn ở An Giang hay Đồng Tháp, một buổi theo xuồng thăm lưới, đồ mang theo, an toàn trên đồng ngập và chi phí theo tầng.

Two Vietnamese fishermen in a narrow wooden canoe pull a net from flooded rice fields at early morning, shot from a low angle near the water, yellow flowers floating, soft blue haze

Muốn sống trọn mùa nước nổi, bạn nên đến vùng đầu nguồn ở An Giang hoặc Đồng Tháp trong khoảng tháng chín, tháng mười, ở lại ít nhất một đêm và theo một chiếc xuồng của người dân ra đồng ngập từ sáng sớm để thăm lưới, hái bông điên điển. Ngồi xe nhìn đồng nước qua cửa kính thì chỉ thấy một mặt phẳng mênh mông; phải xuống xuồng, nghe tiếng mái chèo và thấy cá giãy trong lưới mới hiểu vì sao người ở đây gọi đó là mùa làm ăn chứ không phải mùa lũ.

Phần dưới đây giúp bạn biết nước lên lúc nào và năm nào có thể thấp, chọn vùng nào để ở, một buổi theo xuồng diễn ra thế nào, cần mặc gì, mang gì, và những điều về an toàn mà đồng ngập đòi hỏi. Cảnh đồng nước nhìn từ trên cao, những tuần nước đẹp nhất để ngắm, đã có bài khác; ở đây là chuyện xuống xuồng và sống cùng con nước.

Vì sao nên đi một lần khi nước tràn đồng

Mỗi năm, nước từ thượng nguồn đổ về làm ngập các cánh đồng sát biên giới, có nơi ngập ngang ngực người lớn, kéo dài vài tháng. Đường làng biến thành kênh, ruộng thành hồ, nhà sàn đứng giữa nước. Người dân không chống lại mà đi theo: đóng xuồng, đan lọp, giăng lưới bắt cá linh, cá linh non theo nước về; hái bông điên điển vàng mọc dọc bờ, bông súng hồng trên mặt đồng. Bữa cơm mùa này là canh chua cá linh bông điên điển, lẩu mắm, cá linh kho, rau dại hái quanh nhà.

Người đi một lần sẽ hiểu một cách sống rất khác: không vội, phụ thuộc trời nước mà không than. Bạn ngồi cùng xuồng với một người làm nghề cả đời trên đồng nước, nghe họ chỉ chỗ nào nước xoáy, chỗ nào có gốc cây chìm, mùa nào nước lên cao tới đâu. Đó là thứ tri thức không có trong sách du lịch.

Nhưng cũng nên biết trước: nhiều năm gần đây nước lên thấp hơn hẳn trước, cá cũng ít đi, có năm đồng chỉ ngập lưng chừng. Bạn có thể đến mà thấy một mùa nước nhỏ. Đi với tâm thế xem mùa nước năm ấy ra sao, đừng đòi cảnh như ảnh cũ, thì chuyến đi vẫn đáng.

Nước lên khi nào: lịch theo tháng

Lịch dưới đây là hướng chung qua nhiều năm, tính theo dương lịch. Mỗi năm nước sớm muộn khác nhau vài tuần, nên trước khi đi một tuần, hỏi chủ nhà ở vùng đó nước đã lên tới đâu.

Khoảng thời gianNướcNên làm gì
Tháng bảy, tháng támNước bắt đầu về, ruộng còn lúa hè thu, kênh đầy dầnXem gặt lúa chạy nước, cá linh non bắt đầu có
Tháng chínNước lên nhanh, đồng ngập rộngTheo xuồng giăng lưới, cá linh nhiều, bông điên điển nở rộ
Tháng mườiThường là lúc nước cao nhất trong nămĐi xuồng qua đồng, rừng tràm ngập, ngủ nhà sàn; cẩn thận mưa giông chiều
Tháng mười mộtNước bắt đầu rútBắt cá đồng khi nước rút, ít khách, mát hơn
Tháng mười hai trở điĐồng khô dần, xuống giống vụ mớiKhông còn là mùa nước nổi, chuyển sang mùa khô

Nếu chỉ chọn được một tuần, hãy nhắm cuối tháng chín đến giữa tháng mười. Đó là lúc nước đủ cao để xuồng đi khắp đồng và cá vẫn còn nhiều, trước khi bước vào giai đoạn nước rút.

Chọn vùng đầu nguồn để ở lại

Vùng Tân Châu, An Phú, nay thuộc tỉnh An Giang. Sát biên giới, nơi nước về sớm nhất, có làng nghề dệt và nhiều nhà sàn ven sông. Hợp với người muốn thấy đời sống trên sông lớn, ghe đi lại nhiều.

Vùng Tri Tôn, Tịnh Biên, cũng thuộc tỉnh An Giang. Đồng ngập dưới chân các ngọn núi thấp, có cây thốt nốt đứng giữa ruộng, đồng bào Khmer sống xen kẽ. Cảnh đẹp, nhiều ruộng nước rộng, đi lại bằng đường bộ khá dễ.

Vùng Hồng Ngự, Tam Nông, Tân Hồng, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp. Đồng Tháp Mười rộng mênh mông, có khu đất ngập nước nhiều chim, cánh đồng sen, đồng cỏ. Hợp với người thích yên, thích chim và đồng nước không bóng núi.

Ở gần thị tứ hay giữa đồng? Lần đầu, ở nhà dân gần trục đường chính, đi xuồng ra đồng vào buổi sáng. Ở nhà sàn giữa đồng thì đẹp hơn nhưng đi lại hoàn toàn bằng xuồng, đêm tối, mưa giông thì không đi đâu được.

Ai dẫn bạn ra đồng. Người dẫn tốt nhất là người đang làm nghề, sống ở đó. Chủ nhà thường quen người có xuồng đi thăm lưới mỗi sáng; nhờ chủ nhà gửi gắm là cách tự nhiên, vừa an toàn vừa không biến người ta thành diễn viên.

Một buổi theo xuồng thăm lưới

Bác Tư, người đã nghỉ hưu ở TP Hồ Chí Minh, về vùng Tam Nông ở hai đêm. Buổi sáng thứ hai bác theo xuồng của một người trong xóm ra đồng. Thứ tự một buổi như sau:

  1. Năm giờ sáng. Mặc áo dài tay, quần dài, mang áo mưa mỏng. Mặc áo phao ngay từ bến, trước khi bước xuống xuồng.
  2. Ra đồng. Xuồng máy nhỏ chạy dọc kênh rồi tắt máy, chèo vào đồng ngập. Ngồi giữa xuồng, đừng nghiêng người ra mạn khi xuồng rẽ.
  3. Thăm lưới. Người dẫn kéo lưới giăng từ chiều hôm trước, gỡ cá linh, cá lóc, cá rô. Bạn có thể phụ gỡ, nhưng hỏi trước; vây cá có gai, người không quen dễ bị đâm tay.
  4. Hái bông điên điển, bông súng. Chèo dọc bờ có cây điên điển, bẻ chùm hoa vàng, kéo cọng súng. Không nhoài người quá xa khỏi xuồng.
  5. Về nhà khoảng tám giờ. Phụ nấu bữa trưa từ chính mẻ cá và bông vừa hái. Đây là phần nhiều người nhớ nhất.
  6. Chiều. Nghỉ, tránh ra đồng khi trời vần mây đen. Giông mùa này đến nhanh, trên đồng trống không có chỗ trú.

Một buổi như vậy không cần lâu. Hai, ba tiếng trên xuồng là đủ để thấm cái mệt và cái vui của nghề, không làm phiền người dẫn bỏ hẳn buổi làm của họ.

Giữ an toàn trên đồng ngập

Đồng ngập trông yên, nhưng nước sâu, có dòng chảy ở kênh, có gốc cây và hàng rào chìm, và nằm giữa vùng trống trải khi có giông sét. Mấy quy tắc này không có ngoại lệ:

Rủi roCách giữ an toàn
Nước sâu quá đầu người ở kênh, đồngMặc áo phao suốt chuyến, kể cả người biết bơi; trẻ nhỏ chỉ đi khi có áo phao vừa cỡ
Giông sét chiềuRa đồng buổi sáng, nhìn trời trước khi đi; có sấm là về ngay, không trú dưới cây đơn độc
Dòng chảy mạnh ở cửa kênhĐể người dẫn lái, không tự chèo xuồng khi chưa quen; không tắm sông ở nơi lạ
Gốc cây, cọc lưới chìmNgồi yên, không đứng dậy; xuồng va chạm thì giữ chặt mạn, đừng nhảy ra
Nắng, mất nướcNón rộng vành, nước uống đủ, áo chống nắng; nắng phản trên mặt nước rát hơn trên bờ
Đi đêmKhông ra đồng sau khi trời tối, kể cả để xem bắt cá; tầm nhìn gần như không có

Nếu xuồng không có áo phao, hoặc người dẫn đã uống rượu, hãy từ chối một cách nhẹ nhàng và chờ dịp khác. Không có cảnh đẹp nào đáng đổi lấy rủi ro đó.

Mang gì cho hai đêm ở vùng nước nổi

Hành lý gọn vì bạn sẽ chuyển từ xe sang xuồng, từ xuồng lên bến, có khi qua cầu ván hẹp. Danh sách nên có:

  • Ba lô nhỏ, đồ quan trọng cho vào túi chống nước bên trong.
  • Áo dài tay mỏng, quần dài nhanh khô, một bộ thay khô để riêng.
  • Dép có quai hậu, không đi giày vải vì ướt là không khô kịp.
  • Áo mưa mỏng dạng áo, không dùng áo mưa cánh dơi trên xuồng vì gió thổi tung.
  • Nón rộng vành có dây, kem chống nắng, kem chống muỗi.
  • Đèn pin nhỏ hoặc đèn đội đầu cho buổi tối ở nhà sàn.
  • Thuốc cá nhân, thuốc đau bụng, băng dán cho vết xước khi gỡ lưới.
  • Túi đựng rác mang về; trên đồng không có thùng rác, đừng để lại gì.

Không cần mang áo phao riêng nếu chủ xuồng có đủ, nhưng gia đình có trẻ nhỏ nên mang áo phao vừa cỡ cho con, vì nhiều xuồng chỉ có cỡ người lớn.

Áp vào chuyến của bạn: ai nên đi kiểu nào

Bạn chỉ có cuối tuần. Chọn một vùng, đi tối thứ sáu, ngủ hai đêm, dành trọn sáng thứ bảy cho xuồng thăm lưới và sáng chủ nhật cho một buổi chèo nhẹ trước khi về. Đừng chia ra hai tỉnh, vì đường nối giữa các vùng đầu nguồn mất nửa ngày.

Bạn đi cùng cha mẹ đã lớn tuổi. Ở nhà có phòng tầng trệt gần đường chính, đi xuồng có mui một buổi sáng ngắn, buổi chiều ngồi hiên ăn bánh xèo bông điên điển. Người lớn tuổi thường thích ngồi nghe chủ nhà kể chuyện mùa nước năm xưa hơn là ra đồng lâu.

Bạn thích chụp ảnh. Ra đồng lúc mặt trời vừa lên, nhờ người dẫn dừng xuồng ở chỗ có hàng điên điển vàng soi nước. Mang ống kính góc rộng, túi chống nước, và đừng đứng dậy trên xuồng để tìm góc cao.

Bạn đi một mình, ngân sách hẹp. Đi xe khách, ở nhà dân, phụ việc bếp và theo xuồng của chính người trong nhà. Báo lịch đi cho người thân, giữ điện thoại có pin dự phòng trong túi chống nước.

Chi phí theo tầng và lỗi hay gặp

Giá cả ở vùng đầu nguồn mềm hơn nhiều nơi, nhưng đi lại xa. Ba tầng để bạn hình dung:

TầngCách làm
Tiết kiệmXe khách đến trung tâm vùng, ngủ nhà dân, ăn cơm nhà, nhờ chủ nhà gửi đi theo xuồng thăm lưới một buổi
VừaTự lái hoặc thuê xe, hai đêm nhà dân có phòng riêng, thuê trọn xuồng một buổi sáng, một buổi chiều ngắn
Thoải máiXe riêng đưa đón, chỗ ở có phòng khép kín, người dẫn đi cùng cả ngày, thêm một buổi vào rừng tràm ngập nước

Những lỗi hay gặp: đi tháng bảy vì nghe nói "mùa nước nổi" rồi thấy đồng còn khô; đến buổi chiều nên gặp giông; đi tour trong ngày từ thành phố, mất tám tiếng xe để ngồi xuồng một tiếng; không mặc áo phao vì "xuồng chạy gần bờ"; mặc quần jean, giày vải rồi ướt cả ngày.

Câu hỏi thường gặp

Mùa nước nổi miền Tây kéo dài từ tháng mấy đến tháng mấy?

Thường từ khoảng tháng bảy, tháng tám đến tháng mười một dương lịch, cao nhất vào khoảng tháng chín, tháng mười. Mỗi năm có lệch vài tuần và mực nước rất khác nhau, nên hỏi người ở địa phương trước khi đi.

Năm nước lên thấp có còn đáng đi không?

Vẫn đáng nếu bạn đến để sống cùng nhịp mùa nước chứ không chỉ để chụp đồng ngập trắng. Cá đồng, bông điên điển, xuồng thăm lưới vẫn có, chỉ là ít hơn. Hỏi chủ nhà xem đồng nào còn ngập để đi.

Có nên tự thuê xuồng chèo ra đồng không?

Không nên nếu bạn chưa quen chèo xuồng và chưa biết vùng. Đồng ngập có gốc cây chìm, kênh có dòng chảy, và rất dễ lạc hướng vì mọi phía đều giống nhau. Đi cùng người dân địa phương là cách an toàn.

Đi mùa nước nổi có cần biết bơi không?

Không bắt buộc nhưng phải mặc áo phao suốt chuyến. Người không biết bơi nên ngồi giữa xuồng, không đứng dậy, không với tay ra xa. Trẻ nhỏ chỉ đi khi có áo phao vừa cỡ và người lớn ngồi kèm.

Mùa nước nổi ăn gì đặc trưng?

Cá linh kho, canh chua cá linh bông điên điển, lẩu mắm với rau đồng, cá lóc nướng, bông súng chấm mắm kho. Món ăn ngon nhất là món nấu từ chính mẻ cá bạn theo xuồng đi thăm lưới buổi sáng.

Từ TP Hồ Chí Minh nên đi mấy ngày?

Tối thiểu hai ngày một đêm, tốt hơn là ba ngày hai đêm. Vùng đầu nguồn xa, đi về trong ngày thì mất phần lớn thời gian trên xe, không kịp buổi sáng sớm trên đồng là lúc đẹp và mát nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138