Muốn thấy đời sống trên cù lao ở tốc độ của người dân, bạn nên chọn một cù lao lớn có đường bê tông chạy vòng, qua bằng phà ngang, thuê xe đạp ngay ở bến hoặc nhà vườn, đạp buổi sáng sớm và chiều muộn, nghỉ trưa trong vườn, và ở lại một đêm để vòng còn lại của cù lao có cả bình minh lẫn hoàng hôn. Xe máy chạy vòng cù lao trong một giờ; xe đạp mất cả ngày, và đó chính là điều bạn muốn.
Phần dưới giúp bạn chọn cù lao theo sức và thời gian, quyết định thuê hay mang xe, lên xuống phà ngang sao cho gọn, đi lịch hai ngày mẫu, và chuẩn bị cho những thứ hay gặp trên đường quê: cầu hẹp, chó sủa, xe máy chạy ngược, trời tối nhanh, nắng gắt và mương nước sát mép đường.
Vì sao đạp xe là cách đúng để đi cù lao
Cù lao là những dải đất nổi giữa sông lớn, phù sa bồi qua bao năm thành vườn cây trái, xóm làng, nhà thờ, đình, lò gạch, xưởng đóng ghe. Đường trên cù lao thường là đường bê tông nhỏ chạy men theo rạch, vừa đủ hai xe máy tránh nhau. Ô tô không vào được, xe máy thì đi quá nhanh. Xe đạp vừa khớp với nhịp đó.
Đạp chậm, bạn nghe được tiếng máy xay lúa, ngửi được mùi sầu riêng chín từ trong vườn, thấy bà cụ ngồi đan lục bình, thấy con nít đạp xe đi học về chạy song song với bạn rồi cười. Người ta hay chào khách đạp xe hơn khách đi xe máy, vì khách đạp xe đi ngang chậm, nhìn thẳng vào nhà, rất tự nhiên mà thành câu chuyện.
Cái mệt cũng có thật: nắng phản trên đường bê tông, mồ hôi ướt áo từ chín giờ sáng, đường có đoạn gồ ghề, cầu nhỏ dốc ngắn mà gắt, yên xe thuê thường cứng. Người không quen đạp xe vài chục cây số trong ngày sẽ đau mỏi. Chia quãng ngắn, đạp sáng và chiều, nghỉ trưa thật lâu.
Chọn cù lao theo sức và thời gian
Mỗi cù lao có độ dài vòng đạp, cảnh và mức đông khác nhau. Bảng dưới là hướng chung để chọn; đường xá trên cù lao thay đổi qua từng năm, hỏi người cho thuê xe trước khi đạp.
| Cù lao | Tỉnh nay | Điểm hay | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Cù lao An Bình | Tỉnh Vĩnh Long | Nhiều vườn trái cây, rạch nhỏ, lò gạch gần đó, phà ngang ngắn | Người đi lần đầu, gia đình có con lớn |
| Cù lao Giêng | Tỉnh An Giang | Đường làng yên, nhà xưa, công trình cổ, ít khách | Người thích kiến trúc cũ, thích yên |
| Cồn Tân Lộc | Vùng Thốt Nốt, nay thuộc TP Cần Thơ | Cù lao dài giữa sông Hậu, nhiều vườn và ruộng, đường vòng dài | Người đạp quen, muốn cả ngày trên xe |
| Cồn Sơn | TP Cần Thơ | Nhỏ, gần trung tâm, nhiều nhà nuôi cá, đạp chậm vài tiếng | Người ít thời gian, trẻ nhỏ đi cùng |
| Các cồn quanh vùng Mỹ Tho | Vùng Mỹ Tho, nay thuộc tỉnh Đồng Tháp | Gần TP Hồ Chí Minh, vườn nhãn, nuôi ong | Người đi từ thành phố, muốn đi trong ngày |
Lần đầu, chọn cù lao vừa sức như An Bình hay Cồn Sơn. Nếu đã quen đạp xe đường dài, Cồn Tân Lộc hay Cù lao Giêng cho bạn những đoạn đường vắng, ít gặp khách du lịch khác.
Thuê xe hay mang xe, và lên phà ngang thế nào
Thuê xe ở bến hoặc nhà vườn. Đa số nhà vườn và hàng quán gần bến có xe đạp cho thuê hoặc cho mượn. Xe thường là xe phố, không đổi số, đủ cho đường bằng. Thử phanh, bơm bánh, chỉnh yên trước khi đi; hỏi có ổ khoá và bơm tay không.
Mang xe của mình. Hợp với người đạp quen, muốn xe vừa người. Xe khách đường dài thường cho chở xe đạp nhưng phải hỏi trước và có thể tính thêm. Xe đua lốp nhỏ không hợp với đường bê tông vỡ, xe địa hình hoặc xe touring lốp vừa là tốt nhất.
Lên phà ngang. Dắt xe, không đạp xuống phà. Đứng cạnh xe, giữ ghi đông, đặt xe theo chỉ dẫn của người lái phà. Không đứng sát mép, không đứng giữa lối xe máy. Phà ngang có khi chở đông, chờ chuyến sau nếu thấy quá chật.
Qua cầu nhỏ và cầu khỉ. Cầu bê tông nhỏ có dốc lên gắt, đổi tư thế đứng đạp hoặc xuống dắt. Cầu khỉ, cầu ván thì luôn dắt bộ, đừng thử đạp qua dù thấy người dân làm được.
Lịch hai ngày mẫu trên một cù lao
Nhóm bạn của Minh, ba người, đạp xe trên cù lao An Bình, ngủ một đêm ở nhà vườn. Họ chia ngày như sau:
- Ngày một, bảy giờ. Qua phà ngang, thuê xe ở gần bến, kiểm tra phanh, đạp chậm vào xóm, ăn sáng ở quán đầu đường.
- Tám đến mười giờ rưỡi. Đạp một vòng nhỏ khoảng mười lăm đến hai mươi cây số, ghé vườn trái cây, ghé lò làm bánh tráng hoặc kẹo dừa nếu gặp.
- Mười một giờ đến ba giờ. Nhận phòng ở nhà vườn, ăn trưa, ngủ trưa trên võng. Không đạp xe giữa trưa.
- Ba giờ rưỡi đến sáu giờ. Đạp một vòng khác về phía bờ sông lớn, ngắm hoàng hôn, về trước khi trời tối hẳn.
- Ngày hai, năm giờ rưỡi. Đạp ra bến xem chợ sáng, chụp ảnh sông lúc sương còn, ăn sáng rồi trả xe, qua phà về.
Tổng hai ngày chỉ chừng bốn mươi cây số, nhưng nhóm Minh kể lại họ dừng hơn ba mươi lần, nói chuyện với gần chục người. Đó là thước đo đúng cho một chuyến đạp xe cù lao.
Nếu chỉ có một ngày, giữ nguyên buổi sáng và buổi chiều như trên, bỏ đêm ngủ lại, nhưng đừng cắt giờ nghỉ trưa. Chính giờ nghỉ ấy giữ cho buổi chiều còn sức để đạp về bến an toàn.
An toàn trên đường quê
Đường cù lao không có xe tải, nhưng hẹp và nhiều thứ bất ngờ. Bảng này nên đọc trước khi đạp:
| Tình huống | Cách xử lý |
|---|---|
| Xe máy chạy nhanh từ khúc cua | Đạp sát bên phải, đi chậm ở khúc cua, bấm chuông trước khi vào cua khuất |
| Mương sâu sát mép đường | Không nhìn điện thoại khi đạp; dừng hẳn mới chụp ảnh, dắt xe vào lề đất |
| Chó sủa, chạy theo | Đạp đều, không quay lại đuổi, xuống dắt xe nếu chó chặn đường, đợi chủ nhà gọi |
| Nắng gắt, mất nước | Đạp trước mười giờ và sau ba giờ chiều; mỗi giờ uống nước, mang muối điện giải |
| Trời tối nhanh trên đường không đèn | Về trước sáu giờ; lắp đèn trước và sau nếu buộc phải đi muộn |
| Mưa rào bất chợt | Dừng dưới mái hiên nhà dân, xin trú nhờ; đường bê tông ướt rất trơn, đừng đạp nhanh |
| Đội mũ bảo hiểm | Mang mũ đạp xe nếu có; ngã trên đường bê tông vẫn có thể chấn thương đầu |
Báo người cho thuê xe hoặc chủ nhà vườn lộ trình dự tính và giờ về. Nếu lạc, hỏi đường về bến phà là cách nhanh nhất, ai trên cù lao cũng biết.
Mang theo gì khi đạp xe trên cù lao
Hành lý nhẹ, gọn trong một túi đeo hoặc giỏ xe. Danh sách này đủ cho hai ngày:
- Mũ đạp xe hoặc mũ bảo hiểm nhẹ, nón vải để đội khi dừng nghỉ.
- Áo dài tay chống nắng sáng màu, quần ngắn đạp xe hoặc quần nhẹ ống gọn, không mặc quần ống loe dễ quấn xích.
- Kính râm, găng tay mỏng chống phồng tay.
- Hai bình nước, gói muối điện giải, ít bánh, trái cây mua dọc đường.
- Kem chống nắng bôi lại giữa buổi, kem chống muỗi cho buổi chiều.
- Đèn trước và sau loại nhỏ, phòng khi về muộn.
- Bộ vá xe đơn giản nếu mang xe riêng; xe thuê thì hỏi chỗ vá xe trên cù lao.
- Túi chống nước nhỏ cho điện thoại và giấy tờ khi qua phà.
Đệm yên xe dạng bọc có thể mang theo nếu bạn không quen yên cứng của xe thuê. Một món nhỏ nhưng quyết định bạn có ngồi được trên xe sang ngày thứ hai hay không.
Áp vào trường hợp của bạn
Bạn chưa đạp xe quá mười cây số bao giờ. Chọn Cồn Sơn hoặc một vòng ngắn trên cù lao An Bình, đạp hai buổi mỗi buổi hơn một tiếng. Ngồi thử xe thuê năm phút trong sân trước khi ra đường, chỉnh yên cao vừa tới khi chân gần duỗi thẳng.
Bạn đi cùng con mười tuổi. Cho con đạp giữa hai người lớn, người đi sau là người có kinh nghiệm nhất. Dừng ở mỗi vườn, mỗi lò bánh để con nghỉ chân và xem. Một ngày đạp chừng mười lăm cây số là vừa sức trẻ.
Bạn đạp xe quen, muốn thử sức. Chọn Cồn Tân Lộc hoặc nối hai cù lao bằng phà ngang trong một ngày. Vẫn nghỉ trưa, vẫn về trước khi tối; độ dài không quan trọng bằng việc thấy được đời sống trên đường.
Bạn đi một mình. Ngủ ở nhà vườn có chủ nhà biết lộ trình của bạn, mang điện thoại đầy pin và pin dự phòng, chụp lại ảnh vị trí bến phà để hỏi đường khi cần.
Chi phí theo tầng và lỗi hay gặp
Đạp xe cù lao là một trong những trải nghiệm tốn ít nhất ở miền Tây. Ba tầng để bạn hình dung:
| Tầng | Cách đi |
|---|---|
| Tiết kiệm | Xe khách đến bến, mượn xe ở nhà dân nơi ngủ, ăn quán ven đường |
| Vừa | Tự lái đến bến, thuê xe tốt hơn, ngủ nhà vườn phòng riêng, ăn cơm nhà |
| Thoải mái | Mang xe riêng hoặc thuê xe đạp địa hình, có người dẫn đường địa phương đạp cùng, xe hỗ trợ chở đồ |
Khoản đáng chi nhất là một chiếc xe tốt và một đêm ngủ lại trên cù lao. Xe kém làm cả ngày khổ sở; ngủ lại cho bạn buổi sáng sớm, lúc đường vắng và mát nhất.
Lỗi hay gặp: đạp giữa trưa vì "đã lỡ đến"; chọn cù lao lớn nhất trong lần đầu rồi kiệt sức giữa đường; không thử phanh xe thuê; vừa đạp vừa quay video bằng điện thoại trên đường sát mương; đạp đến khi trời tối mới tìm đường về bến.
Câu hỏi thường gặp
Đạp xe một vòng cù lao mất bao lâu?
Tuỳ cù lao và cách đi. Cù lao nhỏ đạp chậm vài tiếng là xong, cù lao lớn có thể mất cả ngày. Nên tính theo số giờ đạp sáng và chiều, không tính theo số cây số, vì bạn sẽ dừng rất nhiều.
Có cần đặt xe đạp trước không?
Thường không, vì nhà vườn và quán gần bến có xe cho thuê hoặc cho mượn. Nếu đi nhóm đông, dịp lễ, hoặc cần xe cho trẻ em, nên hỏi trước một ngày để chủ nhà gom đủ xe và kiểm tra phanh.
Trẻ em đạp xe trên cù lao có an toàn không?
An toàn nếu trẻ đã đạp vững, đội mũ bảo hiểm và luôn có người lớn đạp phía sau. Tránh đường sát mương không có lề, đi chậm ở khúc cua. Trẻ nhỏ chưa đạp vững thì ngồi ghế sau xe người lớn.
Đạp xe cù lao mùa mưa được không?
Được, đạp buổi sáng và nghỉ khi có mưa rào chiều. Đường bê tông ướt trơn, nhiều lá rụng, nên đi chậm. Đường đất trên cù lao có thể lầy, hỏi người dân đoạn nào đi được trước khi rẽ vào.
Có thể mang xe đạp lên phà ngang không?
Có, hầu hết phà ngang chở cả người, xe máy và xe đạp. Dắt xe lên, đứng cạnh giữ xe, đặt theo chỉ dẫn của người lái phà. Không đạp xe trên phà và không đứng sát mép khi phà chạy.
Không quen đạp xe đường dài có đi được không?
Được nếu chọn cù lao nhỏ, chia thành hai buổi ngắn, mỗi buổi chừng hai tiếng và dừng nghỉ thường xuyên. Mang đệm yên, bôi kem chống nắng, uống nước đều. Thấy mỏi gối thì nghỉ, không cố.