Muốn giữ trọn hình ảnh của một chuyến đi dài, bạn cần ít đồ hơn bạn nghĩ nhưng cần một thói quen: mỗi tối sao lưu toàn bộ ảnh trong ngày ra ít nhất hai nơi, sạc đầy mọi thứ, và xoá những gì không cần trước khi ngủ. Người mất ảnh hiếm khi mất vì máy kém; họ mất vì điện thoại rơi xuống suối ở ngày thứ chín khi chín ngày ảnh chỉ nằm trong một thẻ nhớ.
Bài này nói về đồ nghề theo ba tầng chi phí, cách giữ pin ở nơi không có ổ điện, quy trình sao lưu, và những điều cần biết để chụp an toàn và lịch sự: không dừng xe giữa khúc cua, không tự ý bay thiết bị bay, xin phép trước khi chụp người.
Đồ nghề theo ba tầng
Đồ nhiều thì nặng, dễ mất, và bạn bận lo đồ hơn là ngắm cảnh. Chọn tầng hợp với cách bạn muốn nhớ lại chuyến đi:
| Tầng | Mang gì | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Tiết kiệm | Điện thoại tốt, một sạc dự phòng, một ổ cứng nhỏ hoặc lưu trữ đám mây | Người muốn ghi lại, không muốn lo thêm đồ |
| Vừa | Điện thoại, một máy quay hành động gắn được mũ hay ghi đông, hai thẻ nhớ, sạc dự phòng lớn | Người chạy xe, muốn có đoạn quay trên đường |
| Thoải mái | Máy ảnh rời với một hai ống kính, máy quay hành động, ổ cứng di động, máy tính nhỏ | Người muốn làm phim, làm album nghiêm túc |
| Phụ kiện nên có ở mọi tầng | Túi chống nước, khăn lau ống kính, dây đeo chống rơi | Mọi người |
| Phụ kiện cân nhắc | Chân máy nhỏ, gậy chụp, mic gắn ngoài | Người quay nói chuyện, quay đêm |
Với chuyến đầu tiên, tầng tiết kiệm hoặc vừa là đủ. Điện thoại ngày nay chụp đủ đẹp cho phần lớn khoảnh khắc. Thứ khiến ảnh đáng nhớ là bạn có mặt đúng lúc, đúng chỗ và còn đủ sức để giơ máy lên, không phải là chiếc ống kính nặng một cân trong ba lô.
Giữ pin khi chỗ ngủ không có ổ điện
Nhà dân trong bản có khi chỉ có một ổ cắm cho cả nhà. Lều trên đảo thì không có. Pin là thứ hết trước tiên trên chuyến dài:
- Mang ổ chia nhiều cổng sạc nhanh, để một ổ cắm sạc được ba bốn thiết bị cùng lúc.
- Một sạc dự phòng dung lượng lớn cho mỗi hai người, sạc đầy mỗi khi có điện.
- Sạc trên xe máy nếu xe có cổng sạc, hoặc lắp cổng sạc trước chuyến đi ở tiệm sửa xe quen.
- Bật chế độ máy bay ở vùng không có sóng: điện thoại tìm sóng liên tục ngốn pin nhanh hơn bạn nghĩ.
- Tải bản đồ ngoại tuyến từ trước để khỏi dùng dữ liệu di động khi tìm đường.
- Giữ pin ấm khi lên vùng cao lạnh: để điện thoại và pin dự phòng trong túi áo trong, không để ngoài ba lô qua đêm.
- Ưu tiên pin cho điện thoại liên lạc. Máy quay hết pin thì mất vài cảnh; điện thoại hết pin giữa đèo thì mất liên lạc.
Quy ước trong nhóm: luôn có ít nhất một điện thoại pin trên một nửa dành riêng cho liên lạc khẩn, không dùng để quay phim. Chi tiết nhỏ này quan trọng nhất khi có người bị ngã hay xe hỏng ở đoạn vắng. Ở những chỗ ngủ chỉ có một ổ cắm, hỏi chủ nhà trước khi cắm cả chùm thiết bị, và chia giờ sạc trong nhóm thay vì giành nhau lúc nửa đêm. Ở nơi điện từ máy phát hay pin mặt trời, chủ nhà có thể chỉ bật điện vài giờ buổi tối; tranh thủ đúng lúc ấy.
Quy trình sao lưu mỗi tối, mười lăm phút
Làm như đánh răng, mỗi tối một lần, không bỏ ngày nào. Quy trình này dùng được cho cả điện thoại lẫn máy ảnh:
- Chép toàn bộ ảnh và video trong ngày ra nơi thứ hai: ổ cứng di động, máy tính nhỏ hoặc thẻ nhớ dự phòng.
- Đẩy lên lưu trữ đám mây khi có mạng ổn định, ít nhất là ảnh; video nặng có thể chờ đến nơi có mạng khoẻ.
- Đặt tên thư mục theo ngày và nơi, ví dụ "ngay03-deo-chieu", để sau này không phải lục.
- Không xoá thẻ nhớ gốc cho đến khi đã có hai bản sao. Nếu thẻ đầy, thay thẻ mới, giữ thẻ cũ riêng.
- Để thiết bị lưu ở hai chỗ khác nhau: điện thoại theo người, ổ cứng trong ba lô của người khác trong nhóm.
- Sạc tất cả trước khi ngủ theo thứ tự ưu tiên: điện thoại liên lạc, sạc dự phòng, máy quay, máy ảnh.
Mười lăm phút mỗi tối nghe phiền, nhưng nó biến rủi ro mất cả chuyến thành rủi ro mất nhiều nhất một ngày. Trong nhóm, có thể giao việc này cho một người, mỗi tối gom ảnh của cả nhóm vào một ổ chung.
Chụp an toàn: không đổi mạng lấy một tấm ảnh
Không dừng xe ở khúc cua hay giữa đường đèo. Chỉ dừng ở điểm dừng rộng, có tầm nhìn, đỗ hẳn vào lề. Xe sau đổ đèo không kịp thấy bạn là nguyên nhân của nhiều vụ va chạm đáng tiếc.
Không quay phim khi đang lái. Gắn máy quay lên mũ hay ghi đông rồi bật trước khi chạy. Không cầm điện thoại quay khi tay đang giữ lái, kể cả trên đường thẳng.
Không đứng mép vực, mép vách đá, đá trơn bên thác. Những bức ảnh "đứng sát mép" là nơi xảy ra nhiều tai nạn nhất ở các điểm ngắm cảnh. Lùi một bước, ảnh vẫn đẹp.
Trên thuyền, biển: dây đeo và túi chống nước. Một con sóng làm điện thoại rơi khỏi tay. Đeo dây, mặc áo phao, và đừng đứng lên mép thuyền để lấy góc.
Thiết bị bay không người lái phải xin phép. Ở Việt Nam, bay thiết bị bay không người lái cần tuân thủ quy định cấp phép, và nhiều khu vực cấm bay như gần sân bay, vùng biên giới, khu quân sự. Tìm hiểu quy định hiện hành và xin phép đúng thủ tục; không chắc thì không bay.
Chụp người: hỏi trước, chụp sau
Chợ phiên, bản làng, lễ hội là nơi có những khuôn mặt đẹp nhất, và cũng là nơi người ta dễ bị làm phiền nhất bởi ống kính. Vài nguyên tắc:
- Hỏi trước bằng cử chỉ hoặc một câu đơn giản, chỉ vào máy và mỉm cười. Người ta lắc đầu thì hạ máy, không chụp lén.
- Không chụp cận mặt trẻ em khi chưa hỏi cha mẹ, và không đăng ảnh trẻ em kèm địa điểm cụ thể.
- Trong nghi lễ, đám cưới, đám tang: hỏi người chủ trì có được chụp không, đứng xa, tắt đèn flash, tắt tiếng máy.
- Không trả tiền để người ta tạo dáng cho mình chụp; nếu muốn cảm ơn, mua một món hàng ở sạp của họ.
- Không chụp người đang tắm, đang ăn, đang làm việc riêng tư, kể cả ở nơi công cộng.
- Nếu hứa gửi ảnh, hãy gửi thật: xin cách liên lạc, hoặc in vài tấm gửi về qua người quen.
Một bức ảnh chân dung được cho phép, có ánh mắt nhìn thẳng vào máy, thường đáng giá hơn mười tấm chụp trộm mặt quay đi. Và bạn được thêm một cuộc trò chuyện, thứ mà chụp trộm không bao giờ cho.
Ghi lại ngoài ảnh: âm thanh, ghi chú và những thứ máy không chụp được
Mười năm sau, thứ gợi lại chuyến đi rõ nhất nhiều khi không phải tấm ảnh đẹp nhất, mà là một đoạn âm thanh, một dòng ghi vội. Vài cách ghi gọn, không tốn pin và không làm bạn bỏ lỡ khoảnh khắc:
- Ghi âm ba mươi giây mỗi nơi: tiếng chợ phiên buổi sáng, tiếng mái chèo trên sông, tiếng gió trên đèo. Âm thanh gợi nhớ mạnh hơn hình nhiều người tưởng.
- Ba dòng mỗi tối: hôm nay ăn gì ngon nhất, gặp ai đáng nhớ nhất, điều gì làm bạn bất ngờ. Ba dòng thôi, đừng đặt mục tiêu viết nhật ký dài rồi bỏ sau hai ngày.
- Một đoạn quay tự nói: mỗi tối nói vào máy một phút về ngày hôm đó. Giọng mệt, giọng cười của chính bạn lúc ấy là thứ không ảnh nào thay được.
- Chụp những thứ "xấu": chiếc xe lấm bùn, đôi giày ướt, bát mì ăn lúc nửa đêm khi xe hỏng. Đó là những tấm ảnh cả nhóm hay xem lại nhất.
- Chụp ảnh nhóm mỗi ngày ở cùng một tư thế: xếp cạnh nhau sau chuyến đi, bạn có một chuỗi ảnh cho thấy cả nhóm đen dần, gầy dần, cười nhiều dần.
Những cách này nhẹ hơn nhiều so với mang thêm một ống kính, và phần lớn chỉ cần chiếc điện thoại sẵn có. Chúng cũng nhắc bạn rằng mục đích của chuyến đi là sống trong nó, còn máy móc chỉ là để nhớ.
Hai kiểu người đi và những lỗi làm mất ảnh
Nhóm bạn của Minh mang hai máy quay hành động gắn mũ, mỗi tối giao cho một người gom thẻ nhớ chép vào máy tính nhỏ. Ngày thứ năm, một máy quay rơi xuống suối khi qua cầu tràn; họ chỉ mất đoạn quay buổi sáng hôm ấy. Nếu không chép mỗi tối, họ đã mất năm ngày đường.
Bác Tư chỉ mang điện thoại. Con trai cài sẵn lưu trữ đám mây tự động khi có mạng, và dặn bác mỗi khi về đến chỗ ngủ có wifi thì cắm sạc và để máy tự đẩy ảnh lên. Bác không phải học thêm gì, ảnh vẫn an toàn.
Lỗi hay gặp: chỉ có một bản ảnh trong một thiết bị; mua thẻ nhớ mới đúng hôm khởi hành mà chưa thử, ra đường mới biết thẻ lỗi; quay mọi thứ rồi về nhà có hàng trăm giờ video không bao giờ xem lại; dùng hết pin điện thoại liên lạc cho việc chụp ảnh; và đăng ảnh thời gian thực kèm vị trí khi đang đi một mình, vô tình cho người lạ biết bạn đang ở đâu. Mẹo cuối: mỗi tối chọn ba tấm ảnh đẹp nhất trong ngày, đánh dấu yêu thích. Về nhà, bạn đã có sẵn bộ ảnh của chuyến đi mà không phải lục lại hàng nghìn tấm.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch dài ngày nên mang máy ảnh hay chỉ cần điện thoại?
Với phần lớn người đi, điện thoại tốt là đủ. Máy ảnh rời đáng mang khi bạn thật sự muốn chụp nghiêm túc và chịu được thêm trọng lượng. Nếu chạy xe máy, một máy quay hành động gắn mũ thường hữu ích hơn máy ảnh lớn.
Sao lưu ảnh khi đi vùng không có mạng thế nào?
Chép ra ổ cứng di động hoặc thẻ nhớ dự phòng mỗi tối, để ở ba lô khác với điện thoại. Khi về đến nơi có mạng ổn định thì đẩy lên lưu trữ đám mây. Hai bản ở hai chỗ là đủ an toàn trong lúc chờ.
Có được bay flycam ở các điểm du lịch không?
Thiết bị bay không người lái ở Việt Nam phải tuân thủ quy định cấp phép bay, và nhiều nơi cấm bay như gần sân bay, vùng biên giới, khu quân sự. Tìm hiểu quy định hiện hành và xin phép trước; không chắc chắn thì không bay.
Chụp ảnh người dân tộc ở chợ phiên có cần xin phép không?
Nên xin phép, bằng lời hay cử chỉ. Người ta từ chối thì hạ máy. Không chụp trẻ em khi chưa hỏi cha mẹ, không chụp lén trong nghi lễ, và giữ lời nếu đã hứa gửi ảnh.
Máy quay gắn mũ bảo hiểm có an toàn không?
Gắn chắc, đặt ở vị trí không cản tầm nhìn và không làm mũ nghiêng hay lỏng. Bật máy trước khi chạy, không chỉnh máy khi đang lái. Nếu ngàm gắn làm mũ kém chắc, chuyển sang gắn ghi đông.
Lỡ mất điện thoại cùng toàn bộ ảnh thì còn cách nào?
Nếu đã bật lưu trữ đám mây tự động, đăng nhập lại trên máy khác là có ảnh. Nếu chưa, hỏi những người trong nhóm, gom ảnh họ chụp. Đó cũng là lý do nên tập thói quen sao lưu mỗi tối từ chuyến đầu tiên.