Người đi cùng quyết định một nửa chuyến đi một lần trong đời. Chọn người hợp nhịp hơn là chọn người thân nhất, hỏi nhau năm câu về sức, tiền, giờ giấc, rượu bia và cách ra quyết định trước khi rủ, rồi viết ra một bản quy ước nhóm ngắn trước ngày đi. Phần lớn những chuyến đi mất bạn không vì một chuyện lớn, mà vì nhiều chuyện nhỏ không ai chịu nói từ đầu.
Bài này so ba kiểu đi: một mình, đi đôi và đi nhóm; đưa ra danh sách câu hỏi, mẫu quy ước, cách chia vai trong nhóm và cách tách nhóm giữa đường mà không ai mất mặt. Chuyện chia tiền chi tiết thì gọn trong một mục, vì đó chỉ là một phần của quy ước, không phải toàn bộ.
Một mình, đi đôi hay đi nhóm
Không có kiểu nào tốt nhất cho mọi chuyến. Đối chiếu với chuyến bạn định làm:
| Một mình | Đi đôi | Nhóm ba đến sáu người | |
|---|---|---|---|
| Tự do lịch trình | Trọn vẹn | Phải thống nhất hai người | Phải theo số đông hoặc trưởng nhóm |
| Chi phí mỗi người | Cao hơn ở phòng, thuê thuyền | Chia đôi nhiều khoản | Rẻ nhất nhờ chia phòng, chia xe, chia thuyền |
| An toàn khi sự cố | Thấp nhất, phải tự xoay | Có người hỗ trợ | Tốt nhất nếu có phân vai rõ |
| Gặp gỡ người địa phương | Dễ nhất, người ta hay mời | Khá dễ | Khó hơn, nhóm tự thành vòng kín |
| Rủi ro mâu thuẫn | Không có | Trung bình, căng thì không có người hoà giải | Cao nhất nếu không có quy ước |
| Hợp với | Đi tàu, ngủ nhà dân, chợ phiên | Cặp đôi, hai bạn thân cùng nhịp | Chạy xe đèo, ngủ đảo, thuê thuyền |
Với chuyến chạy xe đèo nhiều ngày, đi một mình là lựa chọn rủi ro nhất: xe hỏng giữa đèo vắng, ngã xe ở đoạn không có sóng, không ai biết. Nếu vẫn muốn đi một mình, hãy chọn cung đường đông, chặng ngắn, báo lịch trình cho người ở nhà mỗi tối và cân nhắc nhập vào một nhóm ở những chặng khó.
Năm câu hỏi trước khi rủ ai đó đi cùng
Hỏi thẳng, hỏi sớm, hỏi khi chưa ai mua vé. Câu trả lời lệch nhau không có nghĩa là không đi được, chỉ có nghĩa là phải bàn trước:
- Sức: "Một ngày bạn chạy xe được mấy tiếng thì thấy vui, mấy tiếng thì bắt đầu cáu?" Người chạy sáu tiếng và người chạy ba tiếng sẽ khổ nhau cả tuần.
- Tiền: "Bạn định đi tầng nào: ngủ nhà dân chung phòng hay phòng riêng, ăn quán hay nhà hàng?" Lệch tầng là nguồn khó chịu thầm lặng nhất.
- Giờ giấc: "Bạn dậy sớm được không? Có chịu xuất phát lúc sáu giờ để tránh nắng và tránh mưa chiều?"
- Rượu bia: "Tối ở bản có người mời rượu thì mình xử lý thế nào? Hôm sau còn chạy đèo thì sao?"
- Quyết định: "Khi trời xấu, ai là người quyết định dừng? Nếu bạn muốn đi tiếp còn mình muốn dừng thì sao?"
Thêm một câu cho bạn tự hỏi: người này lúc mệt, đói, ướt thì cư xử thế nào? Bạn đã thấy họ lúc đó chưa? Một chuyến đi ngắn hai ngày trước khi đi chuyến dài là cách thử tốt nhất. Hai ngày ấy cho bạn biết nhiều hơn mười năm quen nhau ở quán cà phê. Để ý ba lúc: lúc lạc đường, lúc trời đổ mưa giữa chặng, và lúc phải chờ một thứ gì đó lâu hơn dự tính. Người vẫn đùa được, vẫn góp ý mà không trách ai trong ba lúc ấy là người bạn có thể đi cùng mười ngày.
Viết bản quy ước nhóm trong một buổi tối
Quy ước không cần trang trọng, chỉ cần viết ra và mọi người cùng gật. Bản dưới đây là khung; nhóm sửa theo chuyến của mình:
- Nhịp đi: mỗi ngày tối đa bao nhiêu giờ trên xe, xuất phát mấy giờ, không chạy đèo sau khi trời tối.
- Đội hình khi chạy xe: ai đi đầu, ai đi cuối, khoảng cách giữ thế nào, điểm hẹn dừng khi lạc nhau.
- Rượu bia: đã uống thì không lái, kể cả một đoạn ngắn; tối trước ngày chạy đèo thì không uống.
- Tiền: quỹ chung cho khoản nào, ai giữ, ghi chép ra sao, chốt sổ khi nào.
- Quyết định: trưởng nhóm có quyền dừng chặng vì an toàn, không cần biểu quyết; những thứ khác như ăn gì, ghé đâu thì theo số đông.
- Giờ riêng: mỗi người có quyền tách ra vài giờ mỗi ngày để làm việc riêng, chỉ cần báo nơi và giờ về.
- Rút khỏi chuyến: nếu ai cần về sớm, phần tiền đã góp chung xử lý thế nào.
Đọc lại bản quy ước vào tối đầu tiên của chuyến đi, khi mọi người đã thấy đường thật. Lúc đó có thể chỉnh một hai điều, nhưng phần an toàn thì giữ nguyên.
Chia vai trong nhóm để không ai ôm hết
Nhóm năm người mà một người lo mọi thứ thì người đó sẽ mệt nhất và cáu nhất. Chia vai từ trước:
| Vai | Việc chính | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Trưởng nhóm | Quyết định dừng vì an toàn, giữ nhịp chung | Người bình tĩnh, có kinh nghiệm đường |
| Người dẫn đường | Theo dõi lộ trình, điểm dừng, chỗ đổ xăng | Người thích tìm hiểu, nhớ đường |
| Thủ quỹ | Giữ quỹ chung, ghi chép mỗi tối | Người cẩn thận, không ngại hỏi lại |
| Người lo xe | Kiểm xe mỗi sáng, giữ đồ nghề | Người hiểu máy móc |
| Người giữ túi thuốc | Biết túi ở đâu, sơ cứu cơ bản | Người từng học sơ cứu |
| Người lo chỗ ở, ăn uống | Gọi trước chỗ ngủ, tìm quán | Người giao tiếp tốt |
Nhóm ít người thì một người kiêm hai vai, nhưng đừng để trưởng nhóm kiêm thủ quỹ: người quyết định dừng chặng không nên đồng thời là người bị hỏi tiền phòng phát sinh. Thủ quỹ chốt sổ mỗi tối, chụp gửi cả nhóm, thì đến cuối chuyến không ai phải ngồi tính lại.
Quỹ chung gọn trong một trang
Tiền là chủ đề ai cũng ngại nói trước và ai cũng khó chịu khi nói sau. Với nhóm đi chuyến dài, cách ít va chạm nhất là tách rõ hai loại khoản. Khoản chung là thứ cả nhóm dùng như nhau: phòng ngủ chung, thuê thuyền, thuê người dẫn, xăng nếu đi chung ô tô, bữa ăn chung buổi tối. Khoản riêng là quà, cà phê, đồ uống, món ăn thêm, tiền sửa xe của từng người. Khoản chung đi từ quỹ, khoản riêng ai trả người nấy.
Mỗi người góp vào quỹ một số bằng nhau trước ngày đi, đủ cho khoảng nửa chuyến. Thủ quỹ ghi mỗi khoản chi kèm ảnh hoá đơn hay ảnh tin nhắn chuyển khoản, cuối mỗi ngày đọc tổng một lần. Hết quỹ thì góp tiếp vòng hai. Cuối chuyến, phần dư chia đều trả lại, phần thiếu chia đều góp thêm.
Những trường hợp lệch nên quy ước trước: người không uống rượu có góp tiền rượu chung không; người ngủ phòng riêng vì ngáy thì trả thêm thế nào; người về sớm được hoàn bao nhiêu. Ba câu này, bàn trước mất năm phút, bàn sau có khi mất một người bạn. Khi có một người trong nhóm thu nhập thấp hơn hẳn, thay vì trả hộ trong im lặng, nhóm có thể chọn tầng chi phí thấp hơn cho các khoản chung, để ai cũng góp được phần mình mà không ngại.
Khi lệch nhịp giữa đường: tách nhóm êm
Dù chuẩn bị kỹ, nhiều nhóm vẫn lệch nhau ở ngày thứ ba, thứ tư. Một người muốn chạy thêm một cung đèo, người kia muốn ở lại bản một ngày. Một người ốm, những người khác còn hăng. Thay vì cố kéo cả nhóm theo một hướng, tách nhóm tạm thời thường là cách giữ được cả chuyến lẫn tình bạn.
Tách cho êm có ba điều kiện. Thứ nhất, không ai đi một mình ở chặng nguy hiểm: tách thành hai nhóm nhỏ, mỗi nhóm ít nhất hai người, hoặc người ở lại là người được nghỉ chứ không phải người phải chạy đèo một mình. Thứ hai, có điểm và giờ gặp lại cụ thể, kèm phương án khi một nhóm trễ. Thứ ba, tiền quỹ chung được chốt trước lúc tách, để không ai phải trả hộ phần của người kia.
Câu nói giúp tách nhóm mà không ai mất mặt: "Mai mình chia hai nhé, ai muốn đi thêm cung kia thì đi, ai muốn nghỉ thì ở lại bản, tối mốt gặp nhau ở thị tứ." Câu này biến việc tách thành một lựa chọn bình thường, không phải một lần bỏ nhau.
Nếu lệch nhau đến mức căng thẳng, có người muốn về hẳn, cứ để họ về và giúp họ về an toàn: gửi xe theo xe khách, mua vé, đưa ra bến. Chuyến đi một lần trong đời không cần mọi người đi đến cuối; nó cần mọi người về nhà an toàn và còn muốn gặp lại nhau.
Áp vào trường hợp của bạn và lỗi hay gặp
Minh rủ cả lớp, mười hai người đăng ký. Mười hai xe trên đèo là một đoàn dài, khó giữ đội hình, khó tìm chỗ ngủ. Minh chia thành hai nhóm sáu, mỗi nhóm có trưởng nhóm riêng, gặp nhau buổi tối. Kinh nghiệm chung: sáu người là ngưỡng mà một nhóm xe máy còn tự quản được.
Chị Lan đi cùng bạn thân hai mươi năm. Hai người thân nhau nhưng chưa bao giờ đi xa cùng. Họ đi thử hai ngày gần nhà trước, phát hiện một người dậy năm giờ, một người dậy chín giờ, và thống nhất tách buổi sáng: ai dậy sớm thì đi chợ sớm, gặp nhau lúc ăn trưa.
Lỗi: rủ người chưa từng đi xe đường dài vào chuyến đèo sáu ngày. Người mới cần một chuyến ngắn trước. Đặt họ vào chặng khó nhất ngay ngày đầu là đặt cả nhóm vào rủi ro.
Lỗi: không nói chuyện tiền từ đầu. Ngại nói ở nhà thì sẽ phải nói ở bàn ăn ngày thứ năm, trong lúc ai cũng mệt.
Lỗi: biểu quyết chuyện an toàn. Chuyện dừng chặng vì mưa lớn, sương mù không nên để số đông quyết. Trao quyền đó cho trưởng nhóm từ trước.
Câu hỏi thường gặp
Đi phượt nhóm bao nhiêu người là vừa?
Ba đến sáu người là vừa cho nhóm xe máy: đủ để hỗ trợ khi sự cố, đủ ít để giữ đội hình và tìm chỗ ngủ. Nhóm lớn hơn nên chia thành các nhóm nhỏ có trưởng nhóm riêng, hẹn nhau ở điểm dừng.
Đi du lịch một mình có an toàn không?
Với chuyến đi tàu, ngủ nhà dân, đi chợ phiên ở nơi đông người thì đi một mình khá an toàn nếu bạn báo lịch trình cho người nhà. Với chuyến chạy xe đèo vắng hay ngủ đảo hoang, đi một mình rủi ro cao hơn hẳn, nên có bạn đi cùng hoặc nhập nhóm ở chặng khó.
Đi với người yêu lần đầu đi xa nên lưu ý gì?
Nói trước về tiền, giờ giấc và cách hai người nghỉ ngơi. Nên có vài giờ riêng mỗi ngày, và chọn chuyến không quá khắc nghiệt cho lần đầu. Mệt mỏi trên đường làm mâu thuẫn nhỏ dễ thành lớn.
Trưởng nhóm đi phượt có cần kinh nghiệm không?
Nên là người đã từng đi đường dài và bình tĩnh khi có sự cố. Trưởng nhóm không cần giỏi nhất về xe hay đường, nhưng cần dám quyết định dừng khi trời xấu và được cả nhóm đồng ý trao quyền đó từ trước.
Bạn đi cùng muốn bỏ về giữa chừng thì làm sao?
Tôn trọng quyết định, chốt phần tiền chung, và giúp họ về an toàn bằng xe khách hoặc tàu, kể cả gửi xe theo. Đừng ép ở lại; một người không còn muốn đi sẽ làm cả nhóm mệt hơn.
Có nên đi cùng người quen trên mạng không?
Có thể, nếu đã gặp nhau trực tiếp và đi thử một chuyến ngắn trước. Báo người nhà tên, biển số xe của những người đi cùng, và đừng giao giấy tờ hay tiền quỹ cho người mới quen giữ.