Trước chuyến chạy xe đèo hay một buổi dù lượn, chèo thuyền vượt ghềnh, bạn cần biết ba điều: bảo hiểm bắt buộc của xe máy chủ yếu trả cho người khác chứ không trả cho bạn; đơn bảo hiểm tai nạn hay du lịch bạn mua có thể loại trừ đúng những hoạt động bạn định làm; và điều kiện như có bằng lái phù hợp, đội mũ, không có nồng độ cồn quyết định đơn có trả hay không.
Bài này không bán hay so sánh sản phẩm của hãng nào. Nó giúp bạn đọc đúng chỗ trong đơn, hỏi đúng câu với người bán và với đơn vị tổ chức hoạt động mạo hiểm, và giữ đúng giấy tờ khi chuyện xảy ra. Phần chung về bảo hiểm du lịch đã có nhiều nơi viết; ở đây chỉ nói những chỗ riêng của chuyến đi xe máy và trò mạo hiểm.
Bốn lớp bảo hiểm và mỗi lớp trả cho ai
Rất nhiều người đi phượt tin rằng tờ bảo hiểm xe máy trong cốp là đủ. Thật ra mỗi lớp bảo hiểm trả cho một đối tượng khác nhau:
| Lớp | Thường trả cho | Không trả cho |
|---|---|---|
| Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của xe máy | Thiệt hại về người và tài sản của bên thứ ba do xe gây ra | Thương tích của chính người lái, hư hỏng xe của bạn |
| Bảo hiểm tự nguyện người ngồi trên xe | Tai nạn của người lái và người ngồi sau, theo mức đã mua | Các trường hợp loại trừ ghi trong đơn |
| Bảo hiểm tai nạn cá nhân hoặc du lịch trong nước | Chi phí y tế, thương tật do tai nạn trong thời gian hiệu lực | Hoạt động bị loại trừ, thường gồm thể thao nguy hiểm |
| Bảo hiểm y tế | Một phần chi phí khám chữa bệnh theo quy định | Phần vượt mức, một số trường hợp trái tuyến tuỳ quy định |
| Bảo hiểm do đơn vị tổ chức hoạt động mua | Khách tham gia trong buổi hoạt động, theo hợp đồng của đơn vị | Ngoài thời gian, ngoài phạm vi hoạt động |
Đọc bảng xong, bạn sẽ thấy: nếu bạn tự ngã xe trên đèo, tờ bảo hiểm bắt buộc thường không giúp gì cho bạn. Phần chi phí y tế phải đến từ bảo hiểm y tế và một đơn tai nạn hay du lịch tự nguyện. Mỗi đơn có điều khoản riêng, nên đọc chính đơn bạn mua chứ không suy từ bảng này.
Những điều khoản loại trừ hay gặp với người đi xe máy
Không có bằng lái hợp lệ cho loại xe đang lái. Đây là lý do bị từ chối hay gặp nhất với khách thuê xe ở vùng núi. Bằng lái phải đúng hạng với dung tích, loại xe. Người chưa có bằng mà lái xe thuê thì gần như chắc chắn không được bồi thường khi tai nạn, chưa kể vi phạm luật.
Có nồng độ cồn hoặc chất kích thích. Một ly rượu mời ở bản rồi lên xe là đủ để đơn từ chối. Trên đường, quy ước của nhóm phải là đã uống thì không lái, kể cả vài trăm mét.
Không đội mũ bảo hiểm hoặc đội không cài quai. Nhiều đơn ghi rõ loại trừ khi người bị nạn vi phạm quy định an toàn bắt buộc. Mũ cài quai cũng là thứ quyết định chấn thương nặng nhẹ.
Vi phạm luật giao thông nghiêm trọng. Đi vào đường cấm, chạy quá tốc độ đáng kể, chở quá số người. Tuỳ đơn, một số vi phạm dẫn đến từ chối toàn bộ.
Đua xe, biểu diễn, chạy địa hình chuyên nghiệp. Phượt trên đường đèo nhựa thường vẫn được tính là đi lại bình thường, nhưng chạy đường mòn đất đá, đổ đèo thi nhau, chạy xe cào cào trên địa hình có thể bị coi là hoạt động nguy hiểm.
Bệnh có sẵn và tai nạn do bệnh. Ngất vì bệnh tim rồi ngã xe có thể được xử lý khác với tai nạn thuần tuý. Nếu có bệnh nền, khai đúng khi mua và hỏi rõ phạm vi.
Hoạt động mạo hiểm: hỏi đơn vị tổ chức những gì
Dù lượn, đu dây vượt thác, chèo thuyền vượt ghềnh, khinh khí cầu, đu dây vách đá: phần lớn đơn bảo hiểm du lịch thông thường loại trừ hoặc chỉ trả một phần cho các hoạt động này. Vì vậy bảo hiểm của đơn vị tổ chức thường là lớp quan trọng nhất. Trước khi đặt chỗ, hỏi:
- Đơn vị có giấy phép hoặc được phép tổ chức hoạt động này ở địa điểm đó không, có thể cho xem không?
- Khách tham gia có được mua bảo hiểm trong giá không, bảo hiểm ấy trả cho những gì, mức bao nhiêu, ai là bên mua?
- Hướng dẫn viên hoặc phi công có chứng chỉ gì, đã làm bao lâu, một người phụ trách mấy khách?
- Thiết bị như dù, dây, đai, mũ, áo phao được kiểm tra khi nào, ai kiểm, thay mới theo chu kỳ nào?
- Khi thời tiết xấu, ai quyết định huỷ, và khách được hoàn tiền hay dời lịch thế nào?
- Có giới hạn cân nặng, tuổi, sức khoẻ không; những bệnh nào không được tham gia?
- Gần nhất có cơ sở y tế nào, đơn vị xử lý thế nào nếu khách bị thương?
- Có bản cam kết hay giấy miễn trừ trách nhiệm phải ký không, có thể đọc trước không?
Đơn vị nghiêm túc sẽ trả lời rõ những câu này mà không khó chịu. Nếu nhận được câu "yên tâm, chưa ai bị gì đâu" thay cho câu trả lời, đó là dấu hiệu nên tìm nơi khác. Giấy miễn trừ trách nhiệm đã ký không làm mất mọi quyền của bạn, nhưng đọc kỹ trước khi ký vẫn là việc phải làm.
Khi xảy ra chuyện: giữ giấy tờ gì, làm theo thứ tự nào
Lúc bị nạn, không ai đủ bình tĩnh để nhớ điều khoản. Chép mấy bước này vào ghi chú điện thoại và vào tờ giấy trong túi giấy tờ:
- Lo người trước. Đưa người bị thương ra khỏi lòng đường nếu an toàn, gọi cấp cứu, sơ cứu cơ bản. Không di chuyển người nghi chấn thương cổ, lưng nếu không cần thiết.
- Báo công ty bảo hiểm sớm nhất có thể. Nhiều đơn có thời hạn thông báo. Lưu số đường dây hỗ trợ trong máy trước khi đi.
- Ghi nhận hiện trường. Chụp ảnh xe, mặt đường, vị trí, biển số xe liên quan; xin thông tin người làm chứng nếu có.
- Có biên bản khi cần. Với va chạm có người khác liên quan, yêu cầu lực lượng chức năng lập biên bản. Đừng thoả thuận miệng rồi bỏ đi.
- Giữ mọi giấy tờ y tế. Giấy ra viện, chỉ định, kết quả chụp, đơn thuốc, hoá đơn chi phí; xin bản gốc hoặc bản sao có xác nhận.
- Gửi hồ sơ trong thời hạn. Chụp lại mọi thứ trước khi gửi, ghi ngày gửi, người nhận, và hỏi thời gian phản hồi dự kiến.
Với xe thuê, báo ngay cho chủ xe và đọc lại thoả thuận thuê: ai chịu sửa xe, có khoản cọc nào bị giữ không. Chụp lại tình trạng xe lúc nhận từ trước chuyến đi sẽ giúp bạn rất nhiều ở bước này.
Câu nên hỏi trước khi mua đơn tai nạn hoặc du lịch
Người bán bảo hiểm thường nói về quyền lợi; việc của bạn là hỏi về loại trừ và điều kiện. Mang danh sách này theo khi hỏi, ghi câu trả lời lại, và yêu cầu chỉ ra câu trả lời nằm ở điều khoản nào trong đơn:
- Đơn có trả khi người được bảo hiểm tự lái xe máy và tự ngã trên đèo, không có xe nào khác liên quan không?
- Đơn có trả khi người được bảo hiểm ngồi sau xe máy không?
- Những hoạt động nào bị loại trừ? Có danh sách cụ thể không, có ghi tên dù lượn, chèo thuyền vượt ghềnh, đu dây không?
- Điều kiện về bằng lái, mũ bảo hiểm, nồng độ cồn ghi thế nào?
- Chi phí vận chuyển cấp cứu từ vùng núi, từ đảo về bệnh viện có được trả không, trả đến mức nào?
- Thời gian chờ có hiệu lực sau khi thanh toán là bao lâu?
- Khi xảy ra chuyện phải báo trong bao lâu, qua kênh nào, cần những giấy tờ gì?
- Bệnh có sẵn được xử lý thế nào?
Để ý câu đầu tiên trong danh sách: khi hỏi, đừng dùng câu chung chung "có trả khi tai nạn không", vì câu trả lời luôn là có. Hãy tả đúng tình huống bạn lo nhất, bằng người đi và việc làm cụ thể, rồi xem người bán trả lời có kèm điều khoản không.
Đọc một đơn bảo hiểm trong mười lăm phút
Đơn bảo hiểm dài và khô, nhưng phần quyết định bạn có được trả hay không thường chỉ nằm ở vài trang. Đọc theo thứ tự này:
- Trang tóm tắt hợp đồng: người được bảo hiểm, thời hạn, phạm vi địa lý, số tiền bảo hiểm cho từng quyền lợi.
- Định nghĩa: tìm định nghĩa "tai nạn", "hoạt động thể thao nguy hiểm", "người lái". Chữ trong định nghĩa quyết định cách hiểu cả đơn.
- Điều khoản loại trừ: đọc chậm từng dòng, đánh dấu dòng nào khớp với kế hoạch chuyến đi của bạn.
- Thủ tục bồi thường: thời hạn báo, giấy tờ cần có, nơi gửi.
- Ghi một trang tóm tắt cho nhóm: đơn trả gì, không trả gì, gọi đâu khi cần. Chụp lại để mọi người trong nhóm cùng có.
Mười lăm phút đọc trước chuyến đi rẻ hơn rất nhiều so với hai tháng tranh cãi sau tai nạn. Nếu có chỗ không hiểu, hỏi bằng văn bản để có câu trả lời lưu lại.
Tình huống giả định: được hay mất bồi thường vì một chi tiết
Ba tình huống giả định cho thấy cùng một chuyến có thể được hay mất bồi thường chỉ vì một chi tiết nhỏ.
| Tình huống | Điều quyết định | Nên làm trước |
|---|---|---|
| Minh thuê xe số ở vùng núi, chưa có bằng, ngã ở khúc cua | Không có bằng hợp lệ: bảo hiểm tai nạn có thể từ chối | Có bằng đúng hạng hoặc để người có bằng lái, mình ngồi sau |
| Chị Lan đi dù lượn đôi với phi công của một câu lạc bộ | Đơn du lịch của chị loại trừ dù lượn; còn bảo hiểm của đơn vị | Hỏi rõ đơn vị mua bảo hiểm gì cho khách, xin xem |
| Bác Tư ngồi sau xe con trai qua đèo, xe bị xe khác va | Bảo hiểm bắt buộc của xe gây tai nạn trả cho bác; đơn tai nạn của bác trả thêm | Có đơn tai nạn cá nhân, giữ biên bản và giấy tờ y tế |
| Nhóm bạn uống rượu tối ở bản, sáng sớm chạy tiếp | Nồng độ cồn còn trong máu: rủi ro bị từ chối | Quy ước nhóm: tối trước ngày chạy không uống |
Lỗi hay gặp nhất là mua bảo hiểm sau khi đã khởi hành, hoặc mua đơn rẻ nhất mà không đọc phần loại trừ. Lỗi thứ hai là nghĩ mình chỉ đi chơi nhẹ, nhưng giữa chuyến hứng lên đăng ký chèo thuyền vượt ghềnh hay đu dây ở một điểm không hỏi gì về giấy phép. Quyết định mạo hiểm nên nằm trong kế hoạch, không nên là cảm hứng ở chân thác.
Câu hỏi thường gặp
Bảo hiểm bắt buộc xe máy có trả tiền khi tự ngã xe không?
Thường là không cho chính bạn. Bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự chủ yếu trả thiệt hại cho bên thứ ba do xe gây ra. Muốn có tiền khi tự ngã, bạn cần bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe hoặc bảo hiểm tai nạn cá nhân.
Mua bảo hiểm du lịch trong nước có cần không khi đã có bảo hiểm y tế?
Bảo hiểm y tế trả một phần chi phí khám chữa theo quy định, còn bảo hiểm du lịch hay tai nạn có thể trả thêm phần vượt, chi phí vận chuyển, thương tật. Với chuyến đi đèo, biển hay mạo hiểm, có cả hai lớp thì yên tâm hơn nhiều.
Dù lượn có được bảo hiểm du lịch thông thường chi trả không?
Nhiều đơn thông thường loại trừ hoặc giới hạn với dù lượn và các môn trên không. Bạn cần đọc phần loại trừ của chính đơn mình, và hỏi kỹ bảo hiểm mà đơn vị tổ chức mua cho khách, vì đó thường là lớp bảo vệ chính.
Thuê xe máy ở nơi đến có kèm bảo hiểm không?
Thường xe thuê có bảo hiểm bắt buộc của xe, nhưng lớp này không trả cho thương tích của bạn và hiếm khi trả cho hư hỏng của chính chiếc xe. Hỏi chủ xe xem có gì thêm, và chụp lại giấy bảo hiểm còn hạn trước khi nhận xe.
Khi nào nên mua bảo hiểm cho chuyến đi?
Ngay sau khi chốt ngày đi và chắc chắn lộ trình, trước khi khởi hành. Một số đơn chỉ có hiệu lực sau khi thanh toán một khoảng thời gian, nên mua sát giờ đi có thể chưa kịp có hiệu lực cho chặng đầu.
Có nên khai bệnh nền khi mua bảo hiểm tai nạn không?
Nên khai đúng. Khai thiếu có thể khiến hồ sơ bồi thường bị từ chối sau này, đúng lúc bạn cần nhất. Khai đúng, hỏi rõ phạm vi, và nếu đơn không phù hợp thì tìm đơn khác có điều khoản rõ ràng hơn.