Đường Trường Sơn Tây bằng xe máy đáng đi một lần vì hiếm có nơi nào ở Việt Nam bạn chạy liền mấy tiếng giữa rừng già, cầu nhỏ vắt qua suối trong, gần như không gặp ai. Nhưng chính sự vắng ấy là rủi ro: thưa xăng, mất sóng, ít người qua lại. Chỉ nên đi theo nhóm ít nhất hai xe, vào mùa khô, xuất phát sớm và chuẩn bị như đi vào nơi không có ai giúp.
Đoạn được nói tới là nhánh tây của đường Hồ Chí Minh, từ vùng Phong Nha tới Khe Sanh, dài hơn hai trăm cây số. Phong Nha và Khe Sanh là tên vùng quen gọi, nay đều thuộc tỉnh Quảng Trị. Bài này nói rõ về xăng, sóng, xe, mùa đi, lịch một ngày dài hay hai ngày, và lúc nào nên bỏ cung này mà đi đường khác.
Cái đẹp của sự vắng và cái giá của nó
Rời Phong Nha một quãng, nhà cửa thưa dần rồi biến mất. Hai bên là rừng nhiều tầng, những dãy núi xanh chồng lên nhau, thỉnh thoảng một chiếc cầu bê tông nhỏ bắc qua con suối nước trong thấy đáy. Mặt đường nhựa hai làn, có đoạn tốt, có đoạn ổ gà và đất đá trôi xuống sau mưa. Bạn có thể chạy cả tiếng mà chỉ gặp vài chiếc xe ngược chiều.
Con đường này từng là một phần của tuyến đường huyền thoại thời chiến, nay vẫn còn những tấm bia, nghĩa trang nhỏ ven đường. Dừng lại thắp nén hương hay chỉ đứng lặng một phút là cách nhiều người chạy cung này bày tỏ lòng biết ơn. Hãy giữ yên lặng và sạch sẽ ở những nơi ấy.
Cái giá của sự vắng thì phải nói thẳng. Thủng lốp ở đây không có tiệm vá ngay góc đường. Ngã xe, bạn có thể phải chờ lâu mới có người qua. Điện thoại có những quãng dài không sóng. Trời mưa lớn, nước suối có thể dâng nhanh, đất đá sạt xuống mặt đường. Người đi một mình, đi xe yếu, hay xuất phát muộn là ba trường hợp thường gặp rắc rối nhất.
Nếu bạn chấp nhận và chuẩn bị cho những điều ấy, Trường Sơn Tây sẽ là ngày chạy xe đáng nhớ nhất trong đời. Nếu không, đi nhánh đông của đường Hồ Chí Minh hoặc quốc lộ ven biển vẫn đưa bạn tới nơi, chỉ thiếu khu rừng.
Điều kiện tối thiểu trước khi quyết định đi
Đây không phải danh sách để tham khảo, mà là điều kiện. Thiếu một mục, bạn nên đổi sang cung khác.
- Ít nhất hai xe đi cùng nhau, tốt hơn là ba. Không đi một mình.
- Có ít nhất một người biết thay săm, vá lốp, xử lý hỏng xe cơ bản, và mang theo dụng cụ.
- Xe số hoặc xe côn tay đã kiểm kỹ, lốp còn mới, phanh tốt. Không đi xe ga yếu chở nặng.
- Trời khô, dự báo không có mưa lớn trong ngày và đêm hôm trước.
- Xuất phát trước bảy giờ sáng để tới điểm cuối trước khi tối.
- Có người ở nhà biết lịch trình, giờ dự kiến ra khỏi đoạn rừng, và biết phải làm gì nếu không nhận được tin.
- Mọi người trong nhóm đã từng chạy liền trên bốn tiếng trên đường núi.
Nhóm bạn của Minh có bốn người, hai người mới chạy xe đường dài lần đầu. Họ chạy thử một ngày quanh Phong Nha, thấy hai bạn mới mỏi rã sau ba tiếng, nên quyết định chia đôi đoạn rừng thành hai ngày, ngủ lại ở điểm giữa. Quyết định đó làm chuyến đi chậm hơn nhưng an toàn hơn hẳn.
Chuẩn bị xe và túi dụng cụ cho đường rừng
Trên đường phố, hỏng xe là chuyện phiền. Trong rừng, nó có thể là chuyện nghiêm trọng. Túi dụng cụ của nhóm nên có đủ những thứ dưới đây, chia ra nhiều xe chứ không dồn vào một người.
- Lốp: săm dự phòng đúng cỡ, bộ vá lốp, bơm tay nhỏ hoặc bình bơm, cần tháo lốp. Ít nhất một người đã tự tay thay săm một lần trước chuyến.
- Dụng cụ: bộ cờ lê thông dụng, tua vít, kìm, dây rút nhựa, băng dính điện, dây thép nhỏ để buộc tạm phần bị gãy.
- Xe: thay dầu máy, kiểm xích, má phanh, bugi trước chuyến vài ngày để kịp chạy thử. Đừng để thợ thay đồ ngay tối hôm trước rồi vào rừng với phụ tùng chưa chạy lần nào.
- Đèn: đèn pin đội đầu cho mỗi người, phòng khi phải sửa xe lúc trời tối.
- Sơ cứu: băng gạc, băng thun, thuốc sát trùng, thuốc giảm đau, thuốc dị ứng, chăn giữ nhiệt mỏng.
- Dây kéo: một đoạn dây chắc để kéo xe hỏng ra tới điểm có người, chỉ kéo chậm trên đoạn bằng.
Trước khi rời Phong Nha, cả nhóm đứng quanh từng chiếc xe năm phút, kiểm cùng nhau. Người phát hiện vấn đề sớm nhất thường là người nhìn xe của người khác, không phải chủ xe.
Gặp sự cố giữa rừng: làm theo thứ tự
Bình tĩnh và đúng thứ tự quan trọng hơn mọi kỹ năng sửa xe. Nhóm nên đọc phần này cùng nhau trước chuyến.
- Dừng hẳn xe ở chỗ có lề, ngoài khúc cua, bật đèn khẩn cấp nếu có. Người đi sau dừng phía sau một quãng để cảnh báo xe khác.
- Kiểm người trước, xe sau. Ai bị thương thì sơ cứu, giữ ấm, không di chuyển người nghi chấn thương cột sống.
- Đánh giá: sửa được tại chỗ trong nửa tiếng không? Được thì sửa, không được thì tính phương án kéo hoặc chở bớt người.
- Nếu cần người giúp, cử hai người cùng đi tới điểm có sóng hoặc có người, không bao giờ để một người đi một mình. Ghi lại vị trí bằng cột cây số gần nhất.
- Người ở lại giữ nước, đồ ăn, đứng ở chỗ an toàn, không đứng giữa đường.
- Khi có sóng, gọi cứu giúp và báo người nhà, nói rõ vị trí, số người, tình trạng.
Phần lớn sự cố trên cung này chỉ là thủng lốp hoặc tuột xích, xử lý trong hai mươi phút. Nhưng vì đường vắng, nhóm phải có sẵn kế hoạch cho trường hợp nặng hơn, để không ai phải nghĩ trong lúc hoảng.
Xăng, sóng điện thoại và nước: tính trước từng thứ
Ba thứ này quyết định bạn có ra khỏi rừng thong thả hay không.
| Thứ cần tính | Cách làm |
|---|---|
| Xăng | Đổ đầy bình ở thị tứ cuối cùng trước khi vào rừng. Xe bình nhỏ mang thêm một can nhỏ chuyên dụng, buộc chắc, không dùng chai nhựa mỏng |
| Sóng điện thoại | Tải bản đồ ngoại tuyến, ghi giấy các mốc chính, hẹn giờ gửi tin mỗi khi có sóng |
| Pin | Sạc đầy điện thoại và sạc dự phòng tối hôm trước, để chế độ tiết kiệm pin khi mất sóng |
| Nước và đồ ăn | Mỗi người ít nhất hai lít nước, bánh, xôi hoặc cơm nắm cho bữa trưa |
| Liên lạc khẩn cấp | Biết các số khẩn cấp chung, ghi ra giấy, đưa cho mọi người trong nhóm |
| Điểm có người | Hỏi trước người ở thị tứ đầu đường những chỗ có trạm, có nhà dân, có điểm dừng chân để biết mình sẽ gặp người ở đâu |
Nguyên tắc chung: luôn tính như thể bạn không tìm được xăng, không có sóng, không có quán trong suốt đoạn rừng. Gặp được thì là phần thêm.
Lịch mẫu: một ngày dài hoặc chia hai ngày
Chọn lịch theo sức của người yếu nhất trong nhóm, không theo người khoẻ nhất.
- Tối hôm trước: ngủ ở Phong Nha, kiểm xe, đổ xăng, mua đồ ăn trưa, sạc pin. Ngủ sớm.
- Sáu giờ rưỡi: ăn sáng, xuất phát. Đây là giờ đường mát và còn trọn ngày ánh sáng.
- Giữa buổi sáng: vào đoạn rừng. Dừng mười phút mỗi giờ, kiểm đủ người, kiểm lốp bằng mắt.
- Trưa: nghỉ ăn ở chỗ có bóng mát, cạnh suối nếu có lối xuống an toàn. Không tắm suối khi không rõ dòng nước.
- Đầu giờ chiều: đặt mốc giờ: nếu tới khoảng hai giờ chiều mà nhóm chưa qua được nửa đoạn rừng, cả nhóm bàn ngay phương án ngủ lại ở điểm có người gần nhất thay vì chạy gấp cho kịp.
- Chiều: ra khỏi đoạn rừng, gửi tin báo người nhà ngay khi có sóng, chạy tiếp tới Khe Sanh, ngủ lại.
Nếu chia hai ngày, hỏi trước chỗ nghỉ đêm ở điểm giữa tuyến, xác nhận có phòng trước khi xuất phát. Đừng vào rừng với ý định "tới đâu tìm chỗ ngủ tới đó".
Mùa đi và mốc huỷ chuyến
Mùa khô, khoảng tháng 2 đến tháng 8, là lúc nên đi. Đường khô, suối hiền, tầm nhìn tốt. Mùa hè trưa rất nóng, càng phải đi sớm và mang nhiều nước.
Mùa mưa bão, khoảng tháng 9 đến tháng 12, nên tránh. Miền Trung vào mùa mưa lớn, đường rừng có thể sạt, ngầm tràn nước, cây đổ. Đây không phải lúc để thử cung này.
Huỷ khi dự báo có mưa lớn hoặc áp thấp. Dù chỉ có khả năng, hãy đổi sang đường nhánh đông. Mất một ngày đẹp còn hơn kẹt giữa rừng.
Quay đầu khi gặp ngầm tràn. Không lội xe qua chỗ nước đang chảy trên mặt đường, dù trông có vẻ nông. Dòng nước có thể cuốn cả người lẫn xe.
Dừng chặng khi có người kiệt sức hoặc xe hỏng nặng. Đưa cả nhóm tới điểm có người gần nhất, không chia nhóm để ai đó chạy tiếp một mình.
Chi phí theo tầng và lỗi hay gặp
Tầng tiết kiệm: đi xe nhà, ngủ nhà nghỉ ở Phong Nha và Khe Sanh, mang đồ ăn từ thị tứ. Tầng vừa: thêm một đêm ở Phong Nha để tham quan hang động trước khi vào rừng, chia đoạn rừng thành hai ngày. Tầng thoải mái: có một ô tô hỗ trợ chở đồ, nước và dụng cụ đi theo đoàn xe máy; nếu có người mệt thì lên xe nghỉ.
Lỗi hay gặp nhất là xuất phát lúc chín mười giờ sáng vì tối hôm trước thức khuya. Lỗi thứ hai là tin rằng "chắc dọc đường có xăng". Lỗi thứ ba là để nhóm tách ra, người nhanh chạy trước, người chậm tụt lại không ai biết. Cách sửa: người vững tay nhất đi cuối, cả nhóm có điểm hẹn mỗi giờ.
Thêm một điều: dù đường vắng, đừng chạy nhanh. Khúc cua trong rừng có thể có cát, lá ướt, đá rơi, hoặc một đàn bò đứng giữa đường. Ở nơi cứu hộ tới chậm, một cú ngã nhẹ cũng thành chuyện lớn.
Câu hỏi thường gặp
Đường Trường Sơn Tây là đoạn nào?
Thường chỉ nhánh tây của đường Hồ Chí Minh, đoạn từ vùng Phong Nha tới Khe Sanh, nay đều thuộc tỉnh Quảng Trị. Đoạn này dài hơn hai trăm cây số, chạy qua rừng núi, rất ít dân.
Đi Trường Sơn Tây một mình bằng xe máy có được không?
Không nên. Đoạn rừng thưa xăng, mất sóng, ít người qua lại. Gặp hỏng xe hoặc tai nạn, bạn có thể phải chờ rất lâu. Hãy đi theo nhóm ít nhất hai xe.
Trên đường Trường Sơn Tây có cây xăng không?
Rất thưa và không nên trông vào. Đổ đầy bình ở thị tứ cuối cùng trước khi vào rừng, xe bình nhỏ mang thêm can xăng nhỏ chuyên dụng buộc chắc.
Mùa nào đi đường Trường Sơn Tây an toàn nhất?
Mùa khô, khoảng tháng 2 tới tháng 8, đường khô và suối hiền. Tránh mùa mưa bão miền Trung từ khoảng tháng 9 đến tháng 12 vì sạt lở, ngầm tràn và cây đổ có thể chặn đường nhiều giờ.
Đi xe ga qua Trường Sơn Tây được không?
Xe ga khoẻ, lốp tốt vẫn đi được trong mùa khô, nhưng xe số dễ xử lý hơn khi gặp đường xấu, dốc và đoạn có đất đá. Xe ga yếu chở hai người cùng đồ đạc nặng thì không nên vào đoạn rừng.
Mất bao lâu để chạy hết đoạn Phong Nha – Khe Sanh?
Tuỳ sức và số lần dừng, thường mất trọn một ngày từ sáng sớm đến chiều. Nhóm có người mới hoặc muốn đi chậm nên chia hai ngày và đặt chỗ ngủ ở điểm giữa trước khi đi.