SongDinh.comSống Đỉnh
Mạo hiểm có kiểm soát

Chạy xe địa hình off-road lần đầu có người dẫn: đồ bảo hộ, kỹ năng và chọn đường mòn

Lần đầu chạy xe cào cào trên đường mòn đất đỏ, đồi cát hay suối cạn: học gì trên bãi tập, mặc đồ bảo hộ nào, chọn tuyến theo tay lái và khi nào trời mưa thì nên ở nhà.

Three Vietnamese riders in full protective gear ride dirt bikes along a red earth trail through coffee hills, guide leading, drone view from behind, dusty golden evening light

Chạy xe địa hình lần đầu nên đi theo một buổi có người dẫn: học trên bãi tập vài giờ, mặc đủ đồ bảo hộ, rồi mới ra đường mòn dễ cùng người dẫn chạy trước và người chạy sau chốt đoàn. Bạn cần biết đi xe số côn tay, hoặc chịu học trong buổi sáng đầu tiên. Đường mòn đất đỏ qua đồi cà phê ở Tây Nguyên, đồi cát ven biển miền Trung, đường đất quanh các hồ vùng ven Hà Nội và đường bản vùng núi phía Bắc là những nơi các nhóm hay chạy.

Off-road khác hẳn chạy đèo: không có mặt đường nhựa, bánh xe trượt, xe nảy, bạn đứng trên gác chân nhiều hơn ngồi. Ngã là chuyện bình thường, nên đồ bảo hộ và tốc độ thấp quyết định ngã có đau hay không. Bài này nói từ chuyện chọn kiểu buổi chạy, đồ bảo hộ, kỹ năng trên bãi tập, đọc mặt đường, thời tiết, cách cư xử khi đi qua bản làng, đến chi phí theo tầng.

Chọn kiểu buổi chạy theo tay lái

Hãy tự đánh giá thật tay lái của mình, rồi chọn đúng kiểu. Người mới đặt nhầm tuyến dành cho người có kinh nghiệm là nguồn tai nạn phổ biến nhất.

Tay lái của bạnKiểu buổi chạy nên chọnNên tránh
Chỉ đi xe tay gaHọc nửa ngày trên bãi tập kín, xe nhỏ dung tích thấpMọi tuyến ra khỏi bãi tập trong ngày đầu
Đi xe số trong phố, chưa quen côn tayBãi tập buổi sáng, đường đất phẳng buổi chiềuDốc đất trơn, suối có đá
Đi côn tay thành thạo trên đường nhựaMột ngày đường mòn dễ có người dẫnTuyến nhiều ngày qua núi
Đã chạy off-road vài lầnTuyến hai ba ngày qua bản, có xe hỗ trợChạy một mình trên tuyến lạ
Chạy nhiều năm, tự sửa xeTuyến dài, địa hình khó, theo nhóm nhỏChạy khi mưa lớn hoặc sau sạt lở

Nếu đi nhóm, chọn tuyến theo người yếu tay lái nhất. Người dẫn tử tế sẽ hỏi kỹ kinh nghiệm từng người, có khi bắt chạy thử một vòng bãi tập trước khi cho ra đường mòn.

Đồ bảo hộ: không thiếu món nào

Đi off-road mà thiếu đồ bảo hộ là đánh cược với khớp gối và xương đòn. Danh sách dưới đây là mức tối thiểu; đơn vị nghiêm túc sẽ cho thuê đủ.

  • Mũ bảo hiểm cả hàm loại dành cho địa hình, đúng cỡ, quai cài chặt.
  • Kính chắn bụi ôm mặt, vì bụi đất đỏ và cát bay vào mắt khi xe trước chạy.
  • Giáp ngực và lưng, giáp khuỷu tay, giáp gối kèm ống đồng.
  • Ủng cao cổ chuyên dụng, hoặc tối thiểu là giày cao cổ đế cứng; tuyệt đối không đi giày thể thao thấp cổ.
  • Găng tay có đệm và bảo vệ đốt ngón.
  • Áo dài tay, quần dài vải dày, không mặc quần bò bó vì khó cử động.
  • Ba lô nước loại đeo sát lưng, túi sơ cứu nhỏ trong đoàn.

Khi thuê đồ, mặc thử cả bộ, ngồi lên xe, đứng trên gác chân, ngồi xổm. Đồ chật làm mỏi, đồ rộng thì giáp xê dịch đúng lúc ngã. Riêng mũ, đừng thuê mũ có lớp đệm xốp bên trong đã xẹp hoặc vỏ có vết nứt.

Bãi tập buổi sáng: học trước khi ra đường mòn

Một buổi học nghiêm túc dành ít nhất hai giờ trên bãi tập. Các bài tập dưới đây là xương sống, người dẫn thường cho lặp nhiều lần.

  1. Làm quen xe: vị trí côn, phanh trước, phanh sau, cần số; tắt máy và nổ máy lại khi xe chết máy giữa dốc.
  2. Đứng trên gác chân: đầu gối kẹp nhẹ bình xăng, khuỷu tay mở, mắt nhìn xa phía trước; đây là tư thế chính khi chạy đường xấu.
  3. Phanh trên đất: dùng phanh sau nhiều hơn trên đường trơn, bóp phanh trước nhẹ và đều, không bóp gấp khi xe đang nghiêng.
  4. Vào cua đất: ngồi xuống, dồn người lên phía trước, chân trong đưa ra sẵn sàng chống.
  5. Leo dốc ngắn: chọn số trước khi lên dốc, giữ ga đều, không dừng giữa dốc.
  6. Xuống dốc: đứng, dồn người ra sau, số thấp, nhả côn để máy ghìm, chạm phanh sau nhẹ.
  7. Ngã có kiểm soát: buông xe, không cố đỡ xe bằng chân; tập dựng xe dậy đúng cách để khỏi đau lưng.

Người dẫn có kinh nghiệm sẽ không cho bạn ra đường mòn nếu chưa làm được bài đứng trên gác chân và xuống dốc. Đừng nài; dành thêm một giờ trên bãi tập đỡ hơn nhiều một buổi chiều ở trạm y tế.

Một ngày trên đường mòn có người dẫn

Sau bãi tập, đoàn ra đường mòn theo một đội hình và nhịp cố định. Biết trước giúp bạn không hoảng khi bị bỏ lại phía sau một đoạn.

  1. Người dẫn chạy đầu, người chốt đoàn chạy cuối; bạn không bao giờ vượt người dẫn và không tụt sau người chốt.
  2. Giữ khoảng cách đủ xa với xe trước để nhìn thấy mặt đường qua lớp bụi, thường vài chục mét trên đường khô.
  3. Mỗi ngã rẽ, người dẫn để lại một người hoặc dừng chờ đến khi thấy xe phía sau; nếu không thấy ai ở ngã rẽ, dừng lại chờ, đừng đoán.
  4. Hiệu lệnh tay: tay giơ thẳng là dừng, tay chỉ xuống đường là có chướng ngại, tay vẫy xuống là giảm tốc.
  5. Nghỉ mỗi khoảng một giờ: uống nước, kiểm tra xích, nan hoa, ốc gác chân, nói với người dẫn nếu thấy mỏi tay.
  6. Đoạn khó, người dẫn có thể dắt hoặc chạy hộ xe qua; đồng ý ngay, không ai chấm điểm.
  7. Cuối ngày, rửa xe, trả đồ, kể lại chỗ nào thấy sợ để người dẫn chỉnh cho lần sau.

Cảm giác bị tụt lại phía sau khiến nhiều người mới cố tăng ga. Người chốt đoàn ở đó chính là để bạn không phải làm thế: cứ chạy ở tốc độ của mình.

Đọc mặt đường: đất đỏ, cát, đá và suối

Đất đỏ khô. Bám tốt nhưng bụi mù. Giữ khoảng cách xa xe trước để nhìn thấy đường, đừng bám đuôi.

Đất đỏ ướt. Trơn như mỡ, bám vào lốp thành lớp bùn dày. Người mới không nên chạy sau mưa lớn; nếu bắt buộc, giữ tốc độ thấp, không phanh gấp, đi thẳng qua thay vì đổi hướng giữa vũng.

Cát. Cát mềm hút bánh trước. Giữ ga đều, dồn người ra sau để bánh trước nhẹ, không bóp phanh trước. Chạy trên đồi cát ven biển chỉ nên ở khu được phép, tránh khu cây phi lao và nơi có người.

Đá rời và đá lớn. Đứng trên gác chân, nhìn đường đi chứ không nhìn hòn đá, đi chậm số thấp. Hòn đá bạn nhìn chằm chằm thường là hòn bạn đâm vào.

Qua suối. Người dẫn đi bộ thử độ sâu trước. Không qua suối ngập quá trục bánh, không qua khi nước đục chảy xiết sau mưa. Qua thì đi một mạch, số thấp, không dừng giữa dòng.

Thời tiết, sức khoẻ và giấy tờ

Mùa khô là mùa của người mới. Ở Tây Nguyên, khoảng tháng 11 đến tháng 4 đường khô ráo; ở phía Bắc, mùa thu và đầu đông dễ chịu hơn mùa mưa nhiều. Mùa mưa nhiều tuyến lầy và dễ sạt.

Nóng và mất nước. Đồ bảo hộ dày, chạy giữa trưa rất dễ say nắng. Uống nước mỗi lần dừng, nghỉ trong bóng râm, chạy chính vào buổi sáng và chiều.

Sức khoẻ. Người có chấn thương cổ, lưng, vai, gối gần đây hoặc đang mang thai không nên chạy. Người huyết áp, tim mạch nên hỏi bác sĩ, vì chạy off-road gắng sức hơn bạn tưởng.

Giấy phép lái xe. Khi tuyến chạy ra đường công cộng, bạn cần giấy phép lái xe đúng hạng cho loại xe và xe phải có giấy tờ hợp lệ. Hỏi rõ đơn vị: xe có giấy tờ không, đoạn nào chạy trên đường công cộng.

Bảo hiểm. Kiểm tra gói bảo hiểm tai nạn có chi trả cho chạy xe địa hình không; nhiều gói loại trừ môn này. Hỏi đơn vị có mua bảo hiểm cho khách trong buổi chạy không.

Đi qua bản làng và nương rẫy: phép lịch sự

Nhiều đường mòn đẹp chạy ngang nương rẫy, bản làng của người dân. Đoàn xe ồn ào, tốc độ cao dễ làm người dân khó chịu và gây nguy hiểm cho trẻ con, vật nuôi.

  • Giảm tốc độ xuống thấp hẳn khi vào bản, khi gặp người đi bộ, trâu bò, trẻ con.
  • Không chạy vào ruộng, nương, vườn cây; đi đúng lối mòn có sẵn.
  • Không rồ ga, không nẹt pô trước nhà dân, không chạy vào giờ nghỉ trưa trong bản.
  • Dừng xe tắt máy khi hỏi đường, chào hỏi trước khi chụp ảnh người.
  • Mang rác ra khỏi tuyến, kể cả vỏ chai nước và giấy gói bánh.
  • Nếu làm hỏng gì của người dân, dừng lại xin lỗi và bồi thường, để người dẫn đứng ra trao đổi.

Những tuyến chạy được lâu năm là nhờ người dân không phản đối. Mỗi đoàn cư xử tử tế là đang giữ đường cho người đến sau.

Áp vào trường hợp của bạn và chi phí theo tầng

Ba trường hợp giả định dưới đây giúp bạn hình dung nên bắt đầu ở tầng nào.

Người điNên chọnTầng chi phí
Nhóm bạn của Minh, chỉ đi xe tay gaNửa ngày bãi tập kín, xe nhỏ, thuê đủ đồ bảo hộTiết kiệm
Anh Hùng, đi côn tay thành thạo, muốn chạy đường đất đỏMột ngày có người dẫn, nửa buổi bãi tập, nửa buổi đường mòn dễ, có bữa trưaVừa
Nhóm bốn người đã chạy vài lầnHai ba ngày qua bản, có xe hỗ trợ chở đồ và xe dự phòng, ngủ nhà dânThoải mái

Lỗi hay gặp: tự thuê xe ra đường mòn mà không có người dẫn, rồi lạc hoặc xe hỏng ở nơi không có sóng điện thoại. Mặc áo cộc tay vì nóng. Chạy theo người có kinh nghiệm hơn rồi cố bắt kịp. Bỏ bữa trưa để chạy thêm. Và chạy tiếp khi trời đã bắt đầu mưa vì "còn có một đoạn". Ở tầng nào cũng vậy, phần không nên cắt là người dẫn và đồ bảo hộ; muốn tiết kiệm thì rút ngắn tuyến, đừng bớt giáp.

Câu hỏi thường gặp

Chưa biết đi xe côn tay có chạy off-road được không?

Được, nếu bạn bắt đầu bằng một buổi bãi tập kín với xe nhỏ dung tích thấp. Người dẫn sẽ dạy cách côn, sang số trước. Đừng ra đường mòn trong ngày đầu nếu chưa quen côn tay.

Chạy xe off-road có nguy hiểm không?

Ngã là chuyện thường, nhưng ngã ở tốc độ thấp với đủ đồ bảo hộ thường chỉ trầy xước. Chấn thương nặng hay đến từ việc chạy nhanh hơn tay lái, thiếu giáp, chạy khi đường trơn sau mưa.

Mùa nào chạy off-road ở Tây Nguyên đẹp?

Mùa khô, khoảng tháng 11 đến tháng 4, đường đất đỏ khô ráo, bám tốt. Mùa mưa đường lầy và trơn, chỉ hợp người có kinh nghiệm, và có những ngày nên ở nhà.

Có cần giấy phép lái xe không?

Khi tuyến chạy ra đường công cộng, bạn cần giấy phép lái xe đúng hạng cho dung tích xe, và xe phải có giấy tờ hợp lệ. Hỏi đơn vị đoạn nào chạy trên đường công cộng trước khi đặt.

Đồ bảo hộ có cần mua riêng không?

Lần đầu không cần, đơn vị nghiêm túc cho thuê đủ. Nếu thích và chạy thường xuyên, mua mũ và ủng trước, vì hai món này cần vừa khít với người dùng hơn cả.

Đi một mình có được không?

Người mới không nên đi một mình. Đi cùng người dẫn và ít nhất một người khác, vì khi ngã hoặc xe hỏng ở đường mòn không có sóng điện thoại, cần người ở lại và người đi gọi giúp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138